Optik nörit, optik sinirin iltihaplanmasıdır ve çoğu zaman bir gözde ağrılı görme azalmasıyla kendini gösterir. Sıradan göz yorgunluğundan farklı olarak renk görmede bozulma, göz hareketiyle ağrı ve saatler-günler içinde belirginleşen görme kaybı yapabildiği için hızlı değerlendirme gerektirir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Optik nöritte ne olur?
Optik sinir, gözden gelen görsel bilgiyi beyne taşır. Bu sinirde iltihap geliştiğinde sinyal iletimi bozulur ve kişi bulanık, silik ya da eksik görmeye başlayabilir. MedlinePlus ve AAO, optik nöritin çoğunlukla bir gözde ani ya da subakut görme azalmasına yol açtığını vurgular. Görme düşüşü her zaman tam körlük şeklinde olmaz; bazı kişiler daha çok renkleri soluk görme, kontrast kaybı veya ortada karanlık leke fark eder. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Klasik yakınmalardan biri, özellikle göz hareket ettirildiğinde hissedilen ağrıdır. Bu bulgu, optik nöriti gözün ön segment hastalıklarından ayırmada ipucu olabilir. Bununla birlikte her ağrılı göz optik nörit değildir ve her optik nöritte ağrı şart değildir. Bu nedenle belirtilerin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Görme kaybı, ağrıdan sonra gelişebilir veya ikisi eş zamanlı başlayabilir. Tanıda önemli olan, bu örüntünün göz ve sinir sistemi değerlendirmesiyle birlikte yorumlanmasıdır. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Belirtiler nelerdir?
En sık belirtiler bir gözde bulanık görme, renklerde soluklaşma, ışığa hassasiyet, görme alanında boşluk hissi ve göz hareketiyle ağrıdır. Kimi hastalarda merkezde koyu leke ya da sisli görme ön plandadır. AAO kaynakları renk görme bozulmasının bazen görme keskinliğindeki düşüşten daha belirgin olabileceğini belirtir. Bu nedenle hasta “harfleri görüyorum ama renkler tuhaflaştı” gibi bir tarif yapabilir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Alarm bulguları arasında hızlı kötüleşen görme, iki gözde birden etkilenme, şiddetli baş ağrısı, nörolojik başka belirtilerin eşlik etmesi veya ağrının beklenenden çok ağır olması sayılabilir. Özellikle çocuklarda, tekrarlayan ataklarda ya da iki taraflı olgularda altta yatan başka inflamatuvar hastalıklar daha dikkatli araştırılır. Bu nedenle optik nörit tanısı, yalnızca semptom tarifine değil, atipik özelliklerin varlığına göre de şekillenir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Neden olur?
Optik nörit bazen tek başına görülür, bazen de bağışıklık sistemiyle ilişkili başka hastalıkların parçası olabilir. MedlinePlus, enfeksiyonlar ve immün ilişkili hastalıkları; özellikle de multipl sklerozu olası nedenler arasında sayar. Ayrıca nöromiyelitis optika spektrum bozukluğu ve MOG ilişkili hastalık gibi durumlar da değerlendirmede önem taşır. Bu nedenle optik nörit, yalnızca göz hastalığı olarak değil, bazen nöroimmün bir hastalığın ilk işareti olarak ele alınır. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Nedeni araştırırken hastanın yaşı, önceki nörolojik yakınmaları, atak özellikleri ve MR bulguları önemlidir. Tipik tek taraflı olgularda seyir farklı olabilirken, iki taraflı, tekrarlayan veya ağır olgularda daha kapsamlı inceleme yapılır. İnternette “optik nörit = MS” gibi kesin ifadeler sık görülür; oysa bu doğru değildir. Optik nörit MS riskini gündeme getirebilir, fakat her optik nörit olgusu MS değildir ve her hastanın seyri kişiseldir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Tanı nasıl konur?
Tanı göz muayenesi, görme keskinliği ve renk görme değerlendirmesi, pupilla muayenesi, göz dibi incelemesi ve görüntüleme ile konur. Orbit ve beyin MR’ı, optik sinirde inflamasyon bulgularını ve eşlik eden merkezi sinir sistemi lezyonlarını göstermede sık kullanılır. Gerekli görülen olgularda kan testleri, antikor incelemeleri ve başka nörolojik değerlendirmeler de yapılabilir. Amaç yalnız “optik nörit var mı” sorusunu cevaplamak değil, tipik mi atipik mi olduğunu ve altta yatan nedeni anlamaktır. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Ayırıcı tanıda iskemik optik nöropati, retina hastalıkları, kompresif lezyonlar, enfeksiyonlar ve başka inflamatuvar optik sinir hastalıkları bulunur. Özellikle 50 yaş üstü kişilerde veya ağrısız ani görme kaybında farklı tanılar da güçlü biçimde düşünülür. Bu yüzden kendi kendine “bende kesin optik nörit var” demek güvenli değildir. Uzman muayenesi ve gerekirse nöro-oftalmoloji değerlendirmesi tanı doğruluğunu artırır. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Tedavi nasıl yapılır?
Tedavi planı optik nöritin tipine ve altta yatan nedene göre değişir. AAO ve klasik nöro-oftalmoloji yaklaşımı, bazı tipik olgularda görmenin zamanla kısmen ya da büyük ölçüde düzelebileceğini; ancak özellikle belirgin görme kaybı veya atipik durumlarda tedavinin hızlandırılabileceğini belirtir. Yüksek doz kortikosteroidler bazı hastalarda görsel iyileşmeyi hızlandırmak için kullanılabilir. Ancak bunlar her hasta için otomatik seçenek değildir; özellikle nedeni farklı olan olgularda plan değişir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Altta NMOSD, MOG ilişkili hastalık veya enfeksiyon gibi başka nedenler varsa yaklaşım daha farklı ve daha acil olabilir. Bu yüzden kortizonun dozu, yolu ve süresi kişiselleştirilir. Gözde ağrı var diye rastgele damla kullanmak veya beklemek doğru değildir. Ayrıca görme düzelmeye başlasa bile, nörolojik risk değerlendirmesi ve tekrarlama ihtimali açısından izlem gerekir. Tedavi süreci çoğu zaman göz hastalıkları ile nöroloji ekiplerinin birlikte çalışmasını gerektirir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Prognoz ve ne zaman acil yardım gerekir?
Birçok tipik olguda görme zamanla kısmen veya belirgin biçimde düzelebilir, ancak başlangıç şiddeti, altta yatan hastalık ve atak tipi sonucu etkiler. Renk görme ve kontrast duyarlılık bazen görme harfi düzelse bile daha geç toparlanabilir. Bu nedenle hasta “harfler geri geldi, tamamen düzeldim” düşüncesiyle takibi bırakmamalıdır. İzlemde hem görsel iyileşme hem de yeni nörolojik bulgular açısından değerlendirme yapılır. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Ani görme kaybı, iki taraflı tutulum, şiddetli ağrı, yeni nörolojik belirtiler, konuşma veya yürümede bozulma, idrar-bağırsak işlev değişikliği gibi ek bulgular varsa acil değerlendirme gerekir. Çünkü bu durumlar daha geniş bir nöroimmün sürecin parçası olabilir. Sonuç olarak optik nörit, çoğu zaman tedavi edilebilir ve izlenebilir bir durumdur; ancak tanı ve yönetim mutlaka kişisel tıbbi değerlendirmeyle yapılmalıdır. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Uzun süren, şiddetlenen veya işlevi bozan belirtilerde kişisel tıbbi değerlendirme önemlidir; bu içerik tanı yerine geçmez. [1][2][3][4][5][6][7][8]
SSS
Optik nöritte ağrı olur mu?
Evet, özellikle göz hareketiyle ağrı tipik bulgulardan biridir. Ancak her hastada olmayabilir ve başka hastalıklar da ağrı yapabilir.
Optik nörit körlük yapar mı?
Ciddi görme kaybı yapabilir, fakat birçok tipik olguda zamanla iyileşme görülür. Yine de hızlı değerlendirme gerekir.
Optik nörit mutlaka MS anlamına mı gelir?
Hayır. MS ile ilişkili olabilir ama her optik nörit hastasında MS bulunmaz. NMOSD, MOG ilişkili hastalık ve başka nedenler de söz konusu olabilir.
Renkleri soluk görmek optik nöritte olur mu?
Evet. Renk görme bozulması ve kontrast kaybı optik nöritte sık görülen bulgulardandır.
Ne zaman acile gitmek gerekir?
Ani görme azalması, iki gözde birden sorun, şiddetli ağrı veya yeni nörolojik bulgular varsa acil değerlendirme gerekir.
