Melanom dışı cilt kanseri, en sık bazal hücreli karsinom ve skuamöz hücreli karsinomdan oluşan geniş bir cilt kanseri grubudur. Güncel kaynaklarda bu gruba sıkça keratinosit kanseri de denir. Melanoma göre genellikle daha yavaş seyretse de “zararsız” değildir; ihmal edildiğinde derin doku yıkımı, yineleme ve bazı olgularda yayılım görülebilir. Erken tanı, özellikle yüz gibi kozmetik açıdan hassas bölgelerde hem tedavi başarısını hem de doku kaybını azaltır. [1][2][3][4][5]
Melanom dışı cilt kanseri hangi türleri kapsar?
Bazal hücreli karsinom en sık görülen formdur ve çoğunlukla yavaş büyür. Skuamöz hücreli karsinom ise bazı hastalarda daha agresif davranabilir ve özellikle riskli yerleşimlerde ya da bağışıklığı baskılanmış kişilerde daha yakından izlenir. Bu iki grup dışında daha nadir cilt kanserleri de vardır; ancak günlük pratikte “melanom dışı cilt kanseri” dendiğinde çoğu zaman bu iki ana tip kastedilir. Aktinik keratozlar ise kanser değil öncül lezyonlar olarak değerlendirilir ve özellikle skuamöz hücreli karsinom açısından önem taşır. [1][2][3][4][5]
Bu kanserler en sık güneşe maruz kalan bölgelerde görülür: yüz, kulaklar, dudak, saçlı deri, boyun, el sırtı ve ön kollar bunların başında gelir. Ancak yalnızca açık alanda çalışanlarda ortaya çıkmaz; yaşam boyu biriken ultraviyole maruziyet, açık ten, ileri yaş, bağışıklık baskılanması, önceki cilt kanseri öyküsü ve bazı genetik yatkınlıklar riski artırabilir. Solaryum kullanımı da zararsız kabul edilmez. Risk yüksek olsa bile her leke kanser değildir; yine de şüpheli alanların uzun süre göz ardı edilmemesi gerekir. [1][2][3][4][5]
Belirtiler nelerdir?
Bazal hücreli karsinom sıklıkla inci parlaklığında, şeffaf görünümlü, bazen küçük damarlar seçilen bir kabarıklık şeklinde ortaya çıkar. Zaman zaman yara gibi açılıp kabuklanabilir ve iyileşip tekrar açılabilir. Skuamöz hücreli karsinom ise kabuklu, kalın, pürtüklü, kızarık plak, iyileşmeyen yara ya da kolay kanayan kabarıklık şeklinde görülebilir. Bazı lezyonlar ilk bakışta egzama, yara izi ya da “geçmeyen sivilce” sanılabilir. Lezyonun haftalar içinde düzelmemesi, büyümesi veya kanaması uyarıcı kabul edilmelidir. [1][2][3][4][5]
Cilt kanserinde erken evrede ağrı olmayabilir; bu yüzden ağrısız olması güvenli olduğu anlamına gelmez. Özellikle yüz, burun çevresi, kulak, dudak ve göz çevresindeki lezyonlar önemlidir çünkü geç kalındığında daha geniş cerrahi gerektirebilir. Dudakta, kulakta veya eski yara izi üzerinde gelişen skuamöz hücreli karsinomlar daha dikkatli değerlendirilir. Kişinin “ben yıllardır aynı yarayı görüyorum” demesi bazen tanının gecikmesine yol açar; bu nedenle süreklilik ve değişim iyi sorgulanmalıdır. [1][2][3][4][5]
Tanı ve tedavi nasıl planlanır?
Kesin tanı için dermatolojik değerlendirme ve çoğu zaman biyopsi gerekir. Dermatoskopik inceleme yardımcı olabilir; fakat biyopsi lezyonun tipini ve bazı risk özelliklerini belirler. Tedavi seçimi lezyonun yeri, boyutu, sınırları, ilk kez mi yoksa tekrarlayan lezyon mu olduğu ve patoloji özelliklerine göre değişir. Yüz gibi kritik alanlarda veya sınırları belirsiz lezyonlarda daha hassas yöntemler tercih edilebilir. [1][2][3][4][5]
Erken ve sınırlı lezyonlarda cerrahi çıkarma çoğu zaman temel tedavidir. Bazı uygun hastalarda küretaj-elektrodesikasyon, kriyoterapi, topikal tedaviler, fotodinamik tedavi, radyoterapi veya başka yöntemler gündeme gelebilir. Mohs mikroğrafik cerrahisi, özellikle sınır kontrolünün önemli olduğu bölgelerde yüksek kür oranı ve doku koruma avantajı nedeniyle seçilmiş vakalarda öne çıkar. Ancak her hastaya Mohs gerekmez; en uygun yöntem dermatoloji veya ilgili cerrahi ekip tarafından belirlenir. [1][2][3][4][5]
Korunma ve ne zaman doktora başvurmalı?
Korunmada güneşten akıllıca sakınma, gölge tercih etme, koruyucu giysi ve uygun güneş koruyucu kullanımı önemlidir. Tek bir krem kullanımı tüm riski sıfırlamaz; davranış değişikliği de gerekir. Özellikle daha önce cilt kanseri geçirenlerde düzenli cilt kontrolü önem kazanır çünkü yeni lezyon gelişme riski artabilir. Ayna karşısında kendi cildini tanımak, yeni yara, büyüyen kabarıklık, iyileşmeyen kabuklu alan veya kolay kanayan leke fark edildiğinde erken başvuruyu kolaylaştırır. [1][2][3][4][5]
İyileşmeyen yara, büyüyen kabarıklık, tekrarlayan kabuklanma, kanama veya hızla şekil değiştiren herhangi bir lezyon dermatoloji değerlendirmesi gerektirir. Erken evrede melanom dışı cilt kanserleri sıklıkla başarılı şekilde tedavi edilebilir; ancak kendi kendine krem kullanarak uzun süre beklemek tanıyı geciktirebilir. Özellikle bağışıklığı baskılanmış kişilerde, dudak ve kulak yerleşimli lezyonlarda veya daha önce cilt kanseri öyküsü olanlarda gecikmeden uzman görüşü almak en güvenli yaklaşımdır. [1][2][3][4][5]
Takip, tedavinin bitmesiyle sona ermez. Bir kez melanom dışı cilt kanseri geçiren kişide yeni bir lezyon gelişme olasılığı topluma göre daha yüksek olabilir. Bu nedenle hekim önerisine göre düzenli kontrol, güneşten korunma alışkanlıklarının sürdürülmesi ve kişinin kendi cildini düzenli incelemesi önemlidir. Özellikle baş-boyun bölgesindeki cerrahi sonrası yara iyileşmesi, sınır durumu ve nüks belirtileri yakından izlenebilir. “Alındı ve bitti” düşüncesi yerine, cilt sağlığını uzun vadeli koruma yaklaşımı benimsenmelidir. [1][2][3][4][5]
Açık tenli olmak, ileri yaş ve önceki yoğun güneş hasarı öyküsü riski artırsa da daha genç kişilerde de şüpheli lezyonlar görülebilir. Bu nedenle “yaşım genç, bende olmaz” düşüncesi güvenli değildir. [1][2][3][4][5]
Düzenli kendi kendine cilt kontrolü sırasında yeni kabarıklık, renk değişimi, kolay kanayan alan veya iyileşmeyen kabuk fark edilirse beklenmeden değerlendirme istenmelidir. [1][2][3][4][5]
Kişisel tanı ve tedavi planı için uzman değerlendirmesi gerekir. [1][2][3][4][5]
SSS
Melanom dışı cilt kanseri ile melanom aynı şey midir?
Hayır. Melanom dışı cilt kanseri çoğunlukla bazal hücreli ve skuamöz hücreli karsinomları kapsar; melanom farklı bir cilt kanseri grubudur.
En sık hangi bölgelerde görülür?
En sık yüz, kulak, dudak, saçlı deri, boyun ve eller gibi güneşe çok maruz kalan alanlarda görülür.
İyileşmeyen yara cilt kanseri olabilir mi?
Evet, olabilir. Özellikle haftalar içinde düzelmeyen, kabuklanan veya kanayan yaralar değerlendirilmelidir.
Tedavide ameliyat şart mı?
Her zaman değil; ancak cerrahi çoğu hastada temel seçenektir. Lezyonun yerine ve tipine göre başka yöntemler de kullanılabilir.
Mohs ameliyatı ne zaman düşünülür?
Özellikle yüz gibi doku korumanın önemli olduğu bölgelerde veya sınır kontrolünün kritik olduğu seçilmiş vakalarda düşünülebilir.
