Proktit, kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun iç yüzeyinin iltihaplanmasıdır. Bu durum makatta ağrı, kanama, akıntı, ishal ve sürekli dışkılama ihtiyacı hissi gibi belirtilere yol açabilir. Proktit akut ya da kronik olabilir ve tek bir nedene bağlı gelişmez. Enfeksiyonlar, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, radyoterapi ve bazı cerrahi durumlar başlıca nedenler arasındadır. Bu yüzden proktit, tek tip tedavisi olan basit bir “makat iltihabı” olarak görülmemelidir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Rektum, dışkının vücuttan atılmadan önce depolandığı bölgedir. Bu alandaki iltihap, dışkılama sırasında belirgin rahatsızlık yaratabilir. Bazı kişilerde dışkılama tamamlanmamış gibi hissettiren tenesmus ön plandadır; kişi tuvalete sık gider ama rahatlayamaz. Bazılarında ise kanama ve mukus fark edilir. Şikâyetlerin hemoroid ile karışması sık görülür; ancak proktitte neden ve tedavi farklı olabilir. Özellikle kanama ve ağrı birlikteyse ayırıcı tanı için değerlendirme gerekir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Belirtiler nelerdir?
Makatta ağrı, rektal kanama, mukus veya irin benzeri akıntı, ishal, sık dışkılama isteği, dışkılama sırasında yanma ve kramplar en tipik belirtilerdir. Bazı kişilerde kabızlık hissi ile birlikte dışkı yapma dürtüsü olabilir. Belirtiler geçici olabileceği gibi uzun süreli de seyredebilir. Enfeksiyona bağlı proktitlerde ateş ve genel halsizlik de eşlik edebilir. Radyasyona bağlı tipte ise kanama ve ağrı bazen tedaviden bir süre sonra başlayabilir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Belirtilerin şiddeti nedene göre değişir. Ülseratif kolite bağlı proktitte bağırsak hastalığının başka bulguları eşlik edebilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara bağlı proktitte akıntı, ağrı ve risk öyküsü önem kazanır. Radyasyon proktitinde daha önce pelvis bölgesine yönelik ışın tedavisi hikâyesi değerli ipucudur. Dolayısıyla proktitte yalnızca semptomu değil, öykünün tamamını değerlendirmek gerekir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Neden olur?
Proktitin en önemli nedenlerinden biri inflamatuvar bağırsak hastalıklarıdır; özellikle ülseratif kolit rektumu sık tutar. Bunun yanında cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, gıda ile ilişkili bazı enfeksiyonlar, radyoterapi sonrası gelişen hasar ve barsak akımının cerrahi olarak yön değiştirdiği durumlarda ortaya çıkan diversion proctitis bu tabloya yol açabilir. Daha nadir olarak bazı antibiyotiklere bağlı bağırsak florası bozulmaları veya travmatik durumlar da rol oynayabilir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Enfeksiyöz nedenlerin atlanmaması önemlidir çünkü tedavi doğrudan nedene göre değişir. Özellikle riskli cinsel temas öyküsü olan kişilerde gonore, klamidya, herpes simpleks ve sifiliz gibi etkenler araştırılabilir. Buna karşılık ülseratif kolit gibi kronik inflamatuvar nedenlerde bağışıklık sistemi düzenleyici ilaçlar gerekebilir. Aynı belirti farklı mekanizmalarla ortaya çıkabildiği için, rastgele ilaç kullanımı tanıyı geciktirebilir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Tanı nasıl konur?
Tanıda öykü ve fizik muayene temel başlangıç noktasıdır. Dışkılama alışkanlığı, kanama miktarı, ağrı, ateş, cinsel öykü, geçmiş radyoterapi ve inflamatuvar bağırsak hastalığı öyküsü sorgulanır. Doktor, rektal muayene yapabilir ve gerektiğinde dışkı testleri, kan testleri, cinsel yolla bulaşan enfeksiyon testleri ve endoskopik inceleme isteyebilir. Sigmoidoskopi veya kolonoskopi, iltihabın yaygınlığını ve olası başka nedenleri değerlendirmede önemlidir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Bazı hastalarda biyopsi alınması gerekebilir. Bunun amacı yalnızca iltihabı doğrulamak değil, ülseratif kolit, Crohn hastalığı, enfeksiyon veya başka patolojileri ayırmaktır. Özellikle uzun süren kanama varsa yalnızca “hemoroiddir” varsayımıyla ilerlemek doğru değildir. Tanının gecikmesi hem uygun tedaviyi erteleyebilir hem de bazı ciddi hastalıkların gözden kaçmasına yol açabilir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Tedavi nasıl yapılır?
Tedavi nedene göre planlanır. İltihap inflamatuvar bağırsak hastalığına bağlıysa aminosalisilatlar, kortikosteroidler, immünsüpresanlar veya biyolojik tedaviler gerekebilir. Enfeksiyöz proktitte uygun antibiyotik veya antiviral tedavi kullanılır. Radyasyon proktitinde kanama ve ağrının şiddetine göre ilaçlar, lokal tedaviler veya endoskopik girişimler gündeme gelebilir. Bazı seçilmiş ağır olgularda cerrahi seçenekler de gerekebilir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Rektal yoldan uygulanan fitil, köpük veya lavman formundaki ilaçlar özellikle sınırlı tutulumu olan olgularda yararlı olabilir. Ancak bu ürünlerin rastgele kullanılması doğru değildir; enfeksiyöz bir tabloda yanlış tedavi süreci uzatabilir. Tedavinin başarısı için altta yatan nedenin netleştirilmesi şarttır. Ayrıca ağrı, sıvı kaybı ve beslenme sorunları gibi ikincil etkiler de gözden kaçırılmamalıdır. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Makattan kan gelmesi, şiddetli ağrı, ateş, irinli akıntı, sürekli dışkılama isteği veya birkaç günden uzun süren ishal varsa değerlendirme gerekir. Karın ağrısı ağırsa, halsizlik belirgense veya dışkıda fazla miktarda kan görülüyorsa acil başvuru önemlidir. Özellikle riskli cinsel temas öyküsü, inflamatuvar bağırsak hastalığı tanısı veya pelvis bölgesine radyoterapi öyküsü varsa belirtiler daha dikkatli ele alınmalıdır. Bu içerik kişisel tanı yerine geçmez; gastroenteroloji veya gerektiğinde enfeksiyon hastalıkları değerlendirmesi gerekebilir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Beslenme ve günlük yaşam önerileri ne kadar önemlidir?
Proktitte tedavi esas olarak nedene yönelik olsa da, günlük yaşam düzenlemeleri belirtileri hafifletebilir. Yeterli sıvı alımı, doktor önerisine göre lif düzenlemesi, tahrişi artıran gıdaların geçici olarak azaltılması ve dışkılama sırasında zorlanmaktan kaçınılması yararlı olabilir. Ancak bu öneriler tıbbi tedavinin yerine geçmez. Özellikle kanama ve ağrı varken yalnızca beslenme değişikliğiyle oyalanmak doğru değildir; çünkü altta enfeksiyon, aktif inflamatuvar bağırsak hastalığı veya başka ciddi bir neden bulunabilir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
Hangi belirtiler başka hastalıklarla karışabilir?
Proktit belirtileri anal fissür, hemoroid, irritabl bağırsak sendromu, enfeksiyöz kolit ve hatta rektum tümörleri gibi başka durumlarla karışabilir. Özellikle tekrarlayan rektal kanama, kilo kaybı, gece uykudan uyandıran ağrı veya uzun süren dışkılama alışkanlığı değişikliği varsa daha ayrıntılı inceleme gerekir. Bu nedenle “makatta kan gördüm, hemoroiddir” varsayımıyla kendi kendine tedaviye yönelmek yerine tanıyı netleştirmek daha güvenlidir. [1][2][3][4][5][6][7][8]
SSS
Proktit hemoroidle karışabilir mi?
Evet. Kanama ve ağrı hemoroidde de görülebilir; ancak proktitte neden, tanı ve tedavi farklı olabilir.
Proktit cinsel yolla bulaşabilir mi?
Bazı enfeksiyonlara bağlı proktitler cinsel yolla bulaşan etkenlerle ilişkili olabilir.
Tedavi sadece antibiyotik midir?
Hayır. Tedavi nedene göre değişir; inflamatuvar bağırsak hastalığında farklı, enfeksiyonda farklı, radyasyon proktitinde farklı tedaviler kullanılır.
Makattan kanama varsa ne kadar beklenmeli?
Beklemek uygun değildir. Özellikle kanama tekrar ediyorsa veya ağrı eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme gerekir.
Ne zaman acil değerlendirme gerekir?
Şiddetli ağrı, yüksek ateş, yoğun kanama, belirgin halsizlik veya karın ağrısı varsa acil değerlendirme gerekir.
