Servisit, rahim ağzının yani serviksin iltihaplanmasıdır. En sık nedenler arasında cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar yer alır; ancak her servisit vakası enfeksiyona bağlı değildir. Bazı kimyasal irritanlar, vajinal ürünler, alerjik reaksiyonlar veya mekanik tahriş de tabloya katkıda bulunabilir. Yine de günlük pratikte enfeksiyon olasılığı çoğu zaman öncelikle değerlendirilir. [1][2][3][4]
Servisit bazen hiçbir belirti vermeyebilir ve rutin jinekolojik muayenede fark edilebilir. Belirti olduğunda vajinal akıntı, ilişki sonrası kanama, adet dışı lekelenme, pelvik rahatsızlık, idrar yaparken yanma veya ilişki sırasında ağrı görülebilir. Bu belirtiler servisite özgü değildir; vajinit, pelvik inflamatuvar hastalık, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve başka jinekolojik durumlar da benzer yakınmalar yapabilir. Bu nedenle tek başına belirti listesiyle tanı koymak doğru değildir. [1][2][3][4]
Neden olur?
Servisitin en önemli enfeksiyöz nedenleri arasında klamidya ve gonore bulunur. Bunun yanında Trichomonas vaginalis, genital herpes ve bazı olgularda Mycoplasma genitalium gibi etkenler de rol oynayabilir. Bazen bakteriyel vajinozis veya vajinal flora dengesindeki bozulmalar da eşlik edebilir. Ancak testler normal olduğunda dahi servisit bulgusu görülebilir; bu durumda enfeksiyon dışı nedenler ve klinik risk profili birlikte değerlendirilir. [1][2][3][4]
Enfeksiyon dışı nedenler arasında spermisitler, vajinal duş ürünleri, lateks duyarlılığı, rahim ağzına yerleşmiş yabancı cisimler veya mekanik tahriş sayılabilir. Menopoz sonrası dönemde dokunun kırılganlaşması da bazı yakınmaları artırabilir. Buna rağmen genç yaş, yeni veya birden fazla cinsel partner, korunmasız cinsel ilişki ve bilinen STI öyküsü gibi faktörler varsa, klinik yaklaşımda enfeksiyon olasılığı daha yüksek öncelik taşır. [1][2][3][4]
Belirtiler nelerdir?
Servisitte en sık dikkat çeken belirtiler; sarı-yeşil veya mukopürülan akıntı, ilişki sonrası kanama, adet dışı lekelenme ve rahim ağzında kolay kanama eğilimidir. Bazı kişilerde ağrı hafif olabilir ya da hiç olmayabilir. Bu sessiz seyir, özellikle klamidya gibi enfeksiyonlarda önemlidir; çünkü belirgin yakınma olmasa da üst genital sisteme ilerleyerek pelvik inflamatuvar hastalık riskini artırabilir. [1][2][3][4]
Eğer ateş, belirgin alt karın ağrısı, kötü kokulu akıntı, bulantı-kusma veya şiddetli pelvik hassasiyet eşlik ediyorsa, tablo daha üst düzey enfeksiyonları düşündürebilir. Bu durumda yalnızca servisit değil, pelvik inflamatuvar hastalık gibi daha ciddi durumlar da değerlendirilmelidir. Gebelikte görülen akıntı veya kanama ise özellikle geciktirilmeden değerlendirilmelidir. [1][2][3][4]
Tanı nasıl konur?
Tanı; jinekolojik öykü, pelvik muayene ve uygun laboratuvar testleri ile konur. Muayenede servikste kızarıklık, hassasiyet, friabilite yani kolay kanama ve mukopürülan akıntı görülebilir. Ancak fizik muayene tek başına nedeni kesinleştirmez. Bu nedenle klamidya ve gonore için nükleik asit amplifikasyon testleri başta olmak üzere uygun enfeksiyon testleri planlanır. Gerekirse vajinit ve diğer genital enfeksiyonlar açısından ek örnekleme yapılır. [1][2][3][4]
CDC kılavuzları, servisit tanısı alan kadınlarda risk profiline göre HIV ve sifiliz gibi diğer enfeksiyonlar açısından da değerlendirme önermektedir. Amaç yalnızca mevcut yakınmayı tedavi etmek değil, altta yatan bulaşıcı etkeni saptamak, üst genital sistem komplikasyonlarını önlemek ve partner yönetimini planlamaktır. Tekrarlayan yakınmalarda Mycoplasma genitalium gibi etkenler ayrıca gündeme gelebilir. [1][2][3][4]
Tedavi nasıl yapılır?
Tedavi altta yatan nedene göre değişir. Eğer enfeksiyon saptanır veya klinik risk yüksekse, uygun antibiyotik tedavisi düzenlenir. CDC kılavuzları, özellikle klamidya ve gonore riski olan olgularda ampirik tedavi kararının hasta özelliklerine göre verilmesini önerir. Alerjiye, gebelik durumuna ve saptanan etkene göre ilaç seçimi değişebilir; bu nedenle internetten rastgele antibiyotik kullanmak güvenli değildir. [1][2][3][4]
Enfeksiyon dışı neden düşünülüyorsa irritan ürünlerin kesilmesi, uygun genital hijyen ve altta yatan nedenin düzeltilmesi gerekebilir. Eğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyon saptanırsa, partner değerlendirmesi ve tedavisi reinfeksiyonu önlemede kritik önemdedir. CDC, tedavi tamamlanana kadar ve semptomlar düzelene dek cinsel ilişkiden kaçınılmasını önerir. Bu bilgi hastalığın seyrini ve tekrar riskini doğrudan etkiler. [1][2][3][4]
Tedavi edilmezse ne olur?
Tedavi edilmeyen servisit, özellikle enfeksiyon kaynaklıysa, üst genital sisteme ilerleyebilir ve pelvik inflamatuvar hastalığa yol açabilir. Bu da kronik pelvik ağrı, dış gebelik riski ve infertilite gibi uzun dönem sonuçlarla ilişkili olabilir. Her servisit vakası bu komplikasyonlara gitmez; ancak özellikle sessiz seyreden enfeksiyonlarda gecikme risk oluşturabilir. [1][2][3][4]
Ayrıca altta yatan STI’nin devam etmesi, hem kişisel sağlık açısından hem de cinsel partnerlere bulaş açısından önem taşır. Bu nedenle semptomların hafif olması tedavi gereksiz demek değildir. Özellikle genç yaş gruplarında, yeni partner varlığında veya korunmasız ilişkide erken test ve uygun tedavi daha güvenli bir yaklaşımdır. [1][2][3][4]
Ne zaman doktora başvurmak gerekir?
İlişki sonrası kanama, adet dışı lekelenme, kötü kokulu veya sarı-yeşil akıntı, pelvik ağrı, idrar yaparken yanma ya da korunmasız cinsel temas sonrası gelişen genital yakınmalar varsa değerlendirme gerekir. Ateş, şiddetli alt karın ağrısı veya kusma eşlik ediyorsa durum daha acil olabilir. Gebelikte yeni akıntı veya kanama da geciktirilmeden değerlendirilmelidir. [1][2][3][4]
Servisit çoğu zaman tedavi edilebilir bir durumdur; ancak doğru yaklaşım için nedenin belirlenmesi önemlidir. Özellikle cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riski olan kişilerde kendi kendine ilaç kullanmak yerine jinekoloji veya ilgili sağlık profesyoneli değerlendirmesi istemek en güvenli adımdır. [1][2][3][4]
Sık Sorulan Sorular
Servisit kendiliğinden geçer mi?
Bazı hafif ve enfeksiyon dışı irritasyon durumlarında yakınmalar azalabilir; ancak enfeksiyon kaynaklı servisit tedavi gerektirebilir. Nedeni belirlemeden beklemek güvenli olmayabilir.
Servisit cinsel yolla bulaşır mı?
Servisitin kendisi bir inflamasyon tablosudur; ancak sık nedenlerinden bazıları cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardır. Bu nedenle STI değerlendirmesi önemlidir.
Partnerin de tedavi olması gerekir mi?
Eğer altta yatan neden klamidya, gonore veya başka bir STI ise evet, partner değerlendirmesi ve çoğu durumda tedavisi gerekir.
Servisit kansere dönüşür mü?
Servisit doğrudan kanser demek değildir. Ancak servikal kanama ve akıntı gibi belirtilerin başka jinekolojik nedenleri de olabileceği için muayene önemlidir.
Hangi bölüm ilgilenir?
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı servisit değerlendirmesi için uygun başvuru noktasıdır.
