Eklem Hareket Açıklığı (EHA) Ölçümü ve Goniometri Nedir?

Eklem hareket açıklığı (EHA) ölçümü, bir eklemin belirli bir yönde ne kadar hareket edebildiğini derece cinsinden sayısal olarak belirleyen değerlendirmedir. Fizyoterapide bu ölçüm çoğunlukla goniometre adı verilen, iletkiye (açıölçer) benzeyen basit bir araçla yapılır ve işlemin tümüne goniometri denir. Goniometri, kas-iskelet sistemi sorunlarını ve rehabilitasyon sürecinin gidişatını izlemekte en yaygın kullanılan objektif yöntemlerden biridir ^[1]. Bu yazı, EHA ölçümünün ne olduğunu, nasıl yapıldığını, sonuçların nasıl yorumlandığını ve evde fizik tedavi takibinde nasıl kullanıldığını fizyoterapi perspektifiyle açıklar. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı, ölçüm yorumu veya tedavi kararı yerine geçmez.

Eklem hareket açıklığı ölçümü (goniometri) nedir?

Eklem hareket açıklığı, bir eklemin anatomik (nötr) pozisyondan başlayarak belirli bir yöndeki hareketinin en uç sınırına kadar kat ettiği yaydır; yani vücudun bir bölümünün bir eklem etrafında ne kadar hareket ettirilebildiğinin ölçüsüdür ^[2]. "Goniometri" kelimesi Yunanca "gonia" (açı) ve "metron" (ölçü) sözcüklerinden gelir ve rehabilitasyon ortamında eklemlerin her düzlemdeki açısal hareketinin ölçülmesini ifade eder ^[1][3].

Ölçüm için kullanılan en yaygın araç üniversal goniometredir ^[3]. Bunun yanında klinikte ve araştırmada kullanılan başka türler de vardır:

• ·Üniversal goniometre: Kısa kollu ve uzun kollu olmak üzere iki biçimi vardır. Kısa kollu olan el bileği, dirsek, ayak bileği gibi küçük eklemlerde; uzun kollu olan ise diz ve kalça gibi uzun kaldıraçlı eklemlerde daha doğru sonuç verir ^[1][3].
• ·Yerçekimi goniometresi / inklinometre: Bir kolunda, yerçekiminin etkisiyle dik kalan ağırlıklı bir gösterge bulunur ^[1][3].
• ·Yazılım / akıllı telefon tabanlı goniometre: Telefonun ivmeölçerlerini kullanarak eklem açısını hesaplayan uygulamalardır; erişilebilirlik, kolay ölçüm ve tek elle kullanım gibi avantajları vardır ^[1][3].
• ·Artrodial goniometre: Servikal (boyun) rotasyonu ile öne/yana eğilmeyi ölçmek için uygundur ^[1][3].
• ·Çift eksenli elektrogoniometre: Güvenilirliği yüksektir ancak hastada klinik uygulaması zordur; daha çok araştırma amaçlı kullanılır ^[1][3].

Bir hastanın belirli bir eklemindeki hareket açıklığı değişmişse, fizyoterapist ilk değerlendirmede goniometre ile mevcut açıklığı saptar; ardından sonraki seanslarda aynı ölçümü tekrarlayarak uygulanan tedavinin işe yarayıp yaramadığını objektif biçimde takip eder ^[1]. Goniometrenin klinik kullanım alanları arasında kas, tendon veya eklemle ilişkili işlev kaybının saptanması, tedavi hedeflerinin belirlenmesi, ilerlemenin (ya da ilerleme olmamasının) değerlendirilmesi, tedavinin buna göre uyarlanması ve ortez yapımı sayılabilir ^[3].

Aktif ve pasif EHA farkı; ne işe yarar?

Eklem hareket açıklığı, hareketi neyin başlattığına göre temelde iki şekilde ölçülür: aktif ve pasif. Bir de bu ikisinin arasında yer alan aktif yardımlı EHA vardır ^[2][3].

Aktif eklem hareket açıklığı (AEHA), kişinin kendi kaslarını kasıp gevşeterek, dışarıdan yardım almadan, isteyerek yaptığı hareketin yayıdır. Hastanın bu hareketi nasıl yaptığı; hareket etme isteği, talimatları takip edebilme, koordinasyon ve kas kuvveti hakkında klinisyene bilgi verir. Ayrıca ağrıya yol açan hareketleri ve işlevsel etkinlikleri yapabilme becerisini ortaya koyar ^[2].

Pasif eklem hareket açıklığı (PEHA), hareketin tamamen dış bir kuvvetle (genellikle fizyoterapistin elleriyle) oluşturulduğu durumdaki yaydır; hasta kas etkinliği göstermez. PEHA; eklem yüzeylerinin bütünlüğü, eklem kapsülünün ve çevresindeki bağ, kas, fasya ve cildin esnekliği hakkında daha net bilgi sağlar ^[2].

Önemli bir kural şudur: Aktif EHA, tipik olarak pasif EHA'dan daha azdır ^[2][3]. Bunun nedeni, çevre dokuların gerilmesi ve gevşemiş kasların kasılı kasa göre daha az hacim kaplamasıyla pasifte biraz daha fazla hareketin mümkün olmasıdır. Aktif ile pasif arasındaki fark klinik açıdan değerlidir: Eğer pasif açıklık aktif açıklıktan belirgin biçimde fazlaysa, bu durum kısıtlamanın eklemin kendisinden değil; kas zayıflığından, sinir tutulumundan veya ağrının hareketi baskılamasından kaynaklanabileceğini düşündürür ^[2].

Aktif yardımlı EHA (AYEHA) ise, hareketin gönüllü kas kasılmasına ek olarak elle, mekanik olarak veya yerçekimi yardımıyla desteklendiği aradaki durumdur; genellikle zayıflık, ağrı ya da kas tonusu değişikliği nedeniyle hastanın hareketi tek başına tamamlayamadığı durumlarda kullanılır ^[2].

Pasif değerlendirmenin ayrılmaz bir parçası son hissi (end-feel) belirlemektir. Son hissi, klinisyenin pasif hareketin sonunda hafif aşırı baskı uyguladığında hissettiği doku direncinin niteliğidir. Normal son hisleri yumuşak (örneğin diz fleksiyonunda arka baldır ile arka uyluğun temas etmesi), sıkı (örneğin düz bacak kaldırmada hamstring kaslarının elastik gerginliği) ve sert (örneğin dirsek ekstansiyonunda kemiklerin teması) olabilir. Beklenenden erken veya farklı nitelikte bir son his, altta yatan bir sorunun göstergesi olabilir ^[2].

Goniometre ile ölçüm nasıl yapılır? (eksen/kol hizalama)

Üniversal goniometrenin üç temel parçası vardır ^[3]:

1. ·Gövde: İletki gibi tasarlanmış, üzerinde derece skalası bulunan kısımdır. Yarım daire modellerde skala 0–180 derece, tam daire modellerde 0–360 derece arasında olabilir; aralıklar 1 ile 10 derece arasında değişebilir.
2. ·Eksen (fulkrum): Gövdenin merkezindeki, hareketli kolun serbestçe dönmesini sağlayan vida benzeri noktadır. Eksen ve gövde, ölçülen eklemin dönme ekseninin üzerine yerleştirilir.
3. ·Sabit ve hareketli kollar: Sabit kol eklemin hareketsiz (proksimal) segmentiyle, hareketli kol ise hareket eden (distal) segmentle hizalanır.

Ölçüm tekniğinde tek bir notasyon sistemi kullanılması esastır; en yaygın yöntem nötr sıfır yöntemidir (0–180 derece sistemi) ve enstrüman hatasını azaltmak için her ölçümde aynı goniometre kullanılmalıdır ^[1]. Doğru bir goniometri ölçümünün temel adımları şunlardır ^[1][3]:

• ·Pozisyon ve stabilizasyon: Eklem doğru biçimde nötr/sıfır başlangıç pozisyonuna getirilir ve proksimal segment sabitlenir. Pozisyonlama kritiktir, çünkü kapsül, kas ve bağlar gibi yumuşak dokulardaki gerginliği etkiler; dokuları geren her pozisyon hareketi kısıtlar. Bu nedenle ardışık ölçümlerde aynı test pozisyonu korunmalıdır.
• ·Hareketin tamamlatılması ve son hissin belirlenmesi: Vücut bölümü uygun hareket açıklığı boyunca son hisse kadar hareket ettirilir.
• ·Kemik noktalarının palpasyonu ve hizalama: İlgili kemik çıkıntıları el ile bulunur. Genellikle üç nokta hizalanır: eksen, eklemin dönme ekseninin yakınındaki bir noktaya; sabit kol, sabit segmentin orta hattına; hareketli kol, hareket eden segmentin orta hattına yerleştirilir ^[2].
• ·Başlangıç ve bitiş ölçümünün kaydı: Goniometre başlangıç pozisyonundayken okuma kaydedilir, sonra hasta (aktif için) ya da fizyoterapist (pasif için) eklemi tüm açıklık boyunca hareket ettirir, goniometre yeniden hizalanır ve son açı okunur.
• ·Tekrar ve karşılaştırma: StatPearls'e göre aktif EHA için ölçüm tipik olarak 3 kez tekrarlanıp ortalaması alınır ve karşı taraf (sağlam taraf) ile karşılaştırılır; ardından eklem pasif olarak hareket ettirilip pasif EHA için aynı adımlar tekrarlanır ^[3].

Her eklemin hareket açıklığı izole biçimde ölçülmelidir; aksi halde başka bir eklemin eşzamanlı hareketi (hileli hareket) veya kas yetersizliği ölçümü bozabilir ^[1]. Bir veya çok eklemli kasları gerecek hareketlerde, test edilmeyen eklemlerin kası kısaltacak pozisyonda tutulması gerekir; aksi halde pasif yetersizlik açıklığı kısıtlar ^[2].

Normal değerler ve sonuçlar nasıl yorumlanır? (örnek eklem normları, kaynaklı)

Her eklemin tipik ya da normatif bir EHA aralığı vardır; ancak yaş, cinsiyet, vücut yapısı ve test yöntemi gibi bireysel etkenler bu değeri etkiler ^[2]. Aşağıdaki erişkin referans değerleri, klinikte yaygın olarak alıntılanan AAOS (American Academy of Orthopaedic Surgeons) temelli normlardan derlenmiştir. Bunlar ortalama değerlerdir; sağlıklı kişiler arasında da makul ölçüde değişebilir.

Omuz: Fleksiyon 0–180°, ekstansiyon 0–60°, abduksiyon 0–180°, iç rotasyon 0–70°, dış rotasyon 0–90° ^[7].

Dirsek ve önkol: Fleksiyon 0–150°, ekstansiyon 0° (tam düz); supinasyon 0–80°, pronasyon 0–80° ^[7].

Kalça: Fleksiyon 0–120°, ekstansiyon 0–30°, abduksiyon 0–45°, iç/dış rotasyon her biri yaklaşık 0–45° ^[7].

Diz: Fleksiyon yaklaşık 0–135°, tam ekstansiyon 0° (düz) ^[7].

Bu değerlerin önemli bir bağlamı vardır: EHA kişiden kişiye yaşa ve ekleme göre farklılık gösterir ^[3]. Örneğin 0–2 yaş arası bebekler, ergen ve erişkinlere kıyasla daha fazla kalça fleksiyonu, kalça abduksiyonu, kalça dış rotasyonu, ayak bileği dorsifleksiyonu ve dirsek hareketine sahipken; kalça ekstansiyonu, diz ekstansiyonu ve plantar fleksiyonda kısıtlıdır ^[2]. İleri yaş ise genellikle daha düşük EHA ile ilişkilidir; omuz dış rotasyonu, dirsek pronasyon-supinasyonu, el bileği fleksiyon-ekstansiyonu yaşla azalabilir ve boyun, sırt ve bel hareketliliği her on yılda bir azalır ^[2]. Cinsiyet etkisi eklem ve harekete özgüdür; kadınlar genelde üst ekstremite eklemlerinde ve bazı alt ekstremite hareketlerinde erkeklere göre daha fazla EHA'ya sahip olma eğilimindedir ^[2]. Ayrıca dominant ve dominant olmayan taraf arasında da farklar bulunabilir ^[2].

Bu nedenle EHA sonucu tek başına bir sayı olarak değil; her zaman kişinin yaşı, cinsiyeti, karşı tarafı ve genel klinik tablosu bağlamında yorumlanır. Sonuç tipik olarak başlangıç ve bitiş açısı birlikte kaydedilir; örneğin "diz fleksiyonu 0–135°". Hareket sıfır başlangıç pozisyonundan başlatılamıyorsa, eklemin başlangıçta sıfırdan ne kadar uzakta olduğu yazılır; örneğin "dirsek fleksiyonu 10–150°" ifadesi, dirseğin tam düzelemediğini (10° fleksiyon kontraktürü) gösterir ^[2]. Referans normun altındaki değerler hipomobilite (kısıtlılık), üzerindeki değerler ise hipermobilite olarak değerlendirilebilir ^[2].

Güvenilirlik, geçerlilik ve hata kaynakları

Goniometrenin, bir tedavinin etkili olup olmadığını gösterecek kadar geçerli ve güvenilir bir araç olup olmadığı konusunda literatürde tartışma vardır ^[1][3]. Bununla birlikte mevcut kanıtlar genel olarak olumludur:

• ·Geçerlilik: Goniometri üzerine geçerlilik çalışmaları sınırlı olsa da, diz eklemi açılarının röntgen (X-ışını) açılarıyla karşılaştırıldığı çalışmalarda yüksek kriter geçerliliği bulunmuştur ^[1][6].
• ·Güvenilirlik: Güvenilirlik değerlendirilen ekleme ve harekete bağlıdır; ancak üniversal goniometrenin genel olarak iyi ile mükemmel arası güvenilirliğe sahip olduğu ve özellikle deneyimsiz değerlendiricilerde gözle tahmine kıyasla daha güvenilir olduğu gösterilmiştir ^[1][6]. Bazı çalışmalar güvenilirliğin kullanılan goniometre tipine bağlı olabileceğini söylerken, bazıları araçlar arasında anlamlı fark görmemiştir ^[1].
• ·Büyük vs. küçük eklemler: Büyük eklemlerde (örneğin diz) güvenilirlik genellikle yüksektir; örneğin aktif ve pasif diz fleksiyonu ölçümlerinde farklı araçlarla iyi-mükemmel uyum bildirilmiştir. Buna karşın parmak gibi küçük eklemlerde değerler daha değişkendir ^[6].

Genel sonuç şudur: En yüksek güvenilirlik, ölçümler aynı fizyoterapist tarafından, standart bir yöntemle, aynı ölçüm aracıyla ve günün aynı saatinde yapıldığında elde edilir ^[1][5]. Goniometri sırasında hata kaynakları şunlardır ^[2][5]:

• ·Değerlendiricinin EHA hakkındaki beklentilerinin ölçümü etkilemesi.
• ·Goniometre skalasının yanlış tarafının okunması.
• ·Hastanın hareketi yapma motivasyonundaki değişiklik.
• ·Ardışık ölçümlerin günün farklı saatlerinde yapılması.
• ·Test pozisyonundaki ya da ısınma/tekrar protokolündeki değişiklikler; ölçüm protokolündeki farklılıklar sonuçları birkaç derece kaydırabilir ^[2].
• ·Yetersiz stabilizasyon nedeniyle başka eklemlerde ortaya çıkan ikame (substitüsyon) hareketleri ^[2].

Hatalı teknikle yapılan ölçüm hastanın tedavisini olumsuz etkileyebilir; ayrıca zayıf/osteoporotik kemiklerde zorlayıcı hareket iyatrojenik yaralanmaya yol açabilir ^[3]. Bu nedenle goniometri yalnızca konuyla ilgili eğitim almış fizyoterapist, hekim veya ergoterapist gibi profesyoneller tarafından yapılmalıdır ^[3].

Fizyoterapide ve evde takipte nasıl kullanılır? (iç link)

EHA ölçümü, fizyoterapi sürecinin temel bir parçasıdır. Klinikte ve evde değerlendirme tamamlandığında, ölçüm fizyoterapiste şunları sağlar: hareketi etkileyen yapı ya da dokuların belirlenmesi, başlangıç kısıtlılığının sayısal olarak ortaya konması, hangi tedavinin seçileceğine dair karar desteği, uygulanan girişim sonrası sonuç analizi ve farklı tedavilerin etkinliğinin karşılaştırılması ^[2]. Goniometrik ölçümler ankilozan spondilitte omurga hareketliliğinin haritalanmasından, skolyoz cerrahisi sonrası omurga açıklığının kontrolüne ve ekstremite eklemlerindeki iyileşmenin izlenmesine kadar geniş bir klinik yelpazede kullanışlıdır ^[3].

Evde fizik tedavi ortamında EHA ölçümünün özel bir değeri vardır: Aynı goniometre ile, aynı pozisyonda yapılan tekrarlı ölçümler, hareketin haftadan haftaya değişimini objektif olarak gösterir. Bu, hastanın ve yakınının "iyileşiyor muyuz?" sorusuna sayısal yanıt verir ve egzersiz programının yoğunluğunu uyarlamaya yardımcı olur. Şirley Ryan AbilityLab gibi rehabilitasyon merkezleri de eklem hareket açıklığını, kapsamlı fizik muayene ve hareket analizinin standart bir bileşeni olarak kullanır ^[7].

EHA ölçümü tipik olarak şu hizmetlerin parçası olarak gündeme gelir:

• ·Ortopedik sorunların evde takibinde — bkz. İstanbul'da evde ortopedik rehabilitasyon ve Ankara'da evde ortopedik rehabilitasyon.
• ·Eklem kısıtlılığına yönelik manuel tekniklerin etkisini izlemede — bkz. İstanbul'da evde manuel terapi.
• ·Genel evde fizik tedavi değerlendirmesinin parçası olarak — bkz. İzmir'de evde fizik tedavi.

EHA kısıtlılığının sık görüldüğü bazı durumlar için sağlık kütüphanemizdeki ilgili yazılara da bakabilirsiniz: donuk omuz (frozen shoulder), romatoid artrit ve rotator kılıf yaralanması.

Sınırlılıklar; nelere dikkat?

EHA ölçümü güçlü bir izlem aracıdır, ancak bazı sınırlılıkları ve dikkat noktaları vardır. Öncelikle goniometri bir tanı koymaz; yalnızca hareketin miktarını ölçer. Sayısal bir kısıtlılık, neden kaynaklandığını (kas, kapsül, bağ, kemik, ağrı, sinir) tek başına söylemez; bu nedenle bulgular her zaman duruş, kas uzunluğu, kas kuvveti, tonus, nörolojik testler ve hareket analizi gibi değerlendirmenin geri kalanıyla birlikte yorumlanmalıdır ^[2].

Bazı durumlarda eklemi zorlayarak hareket açıklığı ölçmek uygun değildir veya ek önlem gerektirir. StatPearls ve Physiopedia, aktif EHA ölçümünün kontrendike olduğu (sakıncalı) durumları şöyle sıralar ^[2][3]:

• ·Eklem çıkığı,
• ·Kaynamamış (iyileşmemiş) kırık,
• ·Hareketin iyileşme sürecini bozabileceği cerrahi sonrası dönem,
• ·Osteoporoz veya kemik kırılganlığı olan bölgeler (zorlayıcı ölçüm iyatrojenik yaralanmaya yol açabilir),
• ·Yaralanma sonrası olası yumuşak doku hasarı.

Ek önlemlerle ölçümün yapılabileceği durumlar ise şunlardır: eklem çevresinde enfeksiyon ya da inflamasyon, hareketle şiddetlenen belirgin ağrı, hipermobilite veya instabilite, hemofili, kemik ankilozu ve uzun süreli immobilizasyon sonrası dönem ^[2][3]. Bu durumlarda ölçüm, ancak konuyu bilen bir fizyoterapist ya da hekim gözetiminde, hareket koşulu güvenli olduğunda yapılmalıdır.

Önemli bir güvenlik noktası: Ani başlayan, açıklanamayan ya da hızla kötüleşen hareket kaybı; eklemde belirgin şişlik, kızarıklık ve ateş; travma sonrası şekil bozukluğu veya yük verilemeyen şiddetli ağrı varlığında ölçüm yapmaya çalışmadan önce bir hekim ya da acil değerlendirme gerekir. Goniometri bu tür durumlarda öncelik değildir.

Kısa özet (TL;DR)

• ·Eklem hareket açıklığı (EHA) ölçümü, bir eklemin belirli bir yöndeki hareketini derece cinsinden değerlendiren yöntemdir; en yaygın araç üniversal goniometredir ve işleme goniometri denir ^[1][3].
• ·Aktif EHA kişinin kendi kasıyla, pasif EHA ise dış kuvvetle (fizyoterapist) yapılan harekettir; aktif tipik olarak pasiften daha azdır ve aradaki fark klinik ipucu verir ^[2].
• ·Ölçüm; eksenin eklemin dönme noktasına, sabit kolun proksimal segmente, hareketli kolun distal segmente hizalanmasıyla yapılır; aktif ölçüm 3 kez tekrarlanıp ortalaması alınır ve karşı tarafla karşılaştırılır ^[2][3].
• ·Erişkin örnek normlar (AAOS temelli): omuz fleksiyonu 0–180°, dirsek fleksiyonu 0–150°, kalça fleksiyonu 0–120°, diz fleksiyonu ~0–135° ^[7]. Değerler yaş, cinsiyet ve kişiye göre değişir ^[2][3].
• ·En güvenilir sonuç, aynı fizyoterapist, aynı yöntem, aynı araç ve günün aynı saati ile alınır ^[1][5].
• ·Goniometri tanı koymaz; bulgular kuvvet, tonus ve diğer değerlendirmelerle birlikte yorumlanmalıdır. Çıkık, kaynamamış kırık ve riskli cerrahi sonrası dönemde zorlayıcı ölçüm uygun değildir ^[2][3].

SSS

Eklem hareket açıklığı ölçümü ağrılı mıdır?

Doğru yapıldığında goniometri ağrısız bir değerlendirmedir. Aktif ölçümde hareketi kişi kendisi yapar; pasif ölçümde fizyoterapist eklemi hareket açıklığının sonuna kadar yavaşça götürür ve son hissi değerlendirmek için yalnızca hafif bir aşırı baskı uygular ^[2]. Belirgin ağrı, enfeksiyon, instabilite veya yeni cerrahi gibi durumlarda hareket ek önlem gerektirir ya da uygun değildir; bu yüzden ölçüm eğitimli bir profesyonel tarafından yapılmalıdır ^[3].

Goniometre ile evde yapılan ölçüm güvenilir mi?

Üniversal goniometre, deneyimli kullanıcı elinde genel olarak iyi-mükemmel güvenilirliğe sahiptir ve gözle tahminden daha güvenilirdir ^[1][6]. Evde takipte güvenilirliği artırmanın yolu, ölçümleri aynı fizyoterapistin, aynı pozisyon ve aynı araçla, mümkünse günün aynı saatinde tekrarlamasıdır ^[1][5]. Böylece haftadan haftaya değişim anlamlı biçimde karşılaştırılabilir.

Aktif ve pasif hareket açıklığı arasındaki fark neyi gösterir?

Aktif EHA, kişinin kendi kasıyla ulaşabildiği hareketi; pasif EHA ise eklemin mekanik olarak izin verdiği gerçek hareketi yansıtır. Pasif açıklık aktiften belirgin ölçüde fazlaysa, kısıtlamanın eklem yapısından değil; kas zayıflığından, ağrı baskılamasından veya sinir tutulumundan kaynaklanabileceği düşünülür ^[2].

Telefon uygulamaları goniometre yerine kullanılabilir mi?

Akıllı telefon tabanlı goniometre uygulamaları, telefonun ivmeölçerini kullanarak açı hesaplar ve erişilebilirlik, kolay kullanım, tek elle ölçüm gibi avantajlar sunar ^[1][3]. Bazı çalışmalarda bu uygulamalar üniversal goniometreyle orta-güçlü uyum göstermiştir; ancak araçlar arasında farklar olabileceğinden, en doğru izlem için tüm ölçümlerde aynı aracı kullanmak önerilir ^[1].

Normal hareket açıklığı herkeste aynı mıdır?

Hayır. Her eklemin tipik bir referans aralığı olsa da, gerçek değer yaş, cinsiyet, vücut yapısı, dominant taraf ve günlük etkinliklere göre değişir ^[2]. Bebeklerde bazı hareketler erişkine göre daha fazla, bazıları daha azdır; ileri yaşta birçok eklemde açıklık azalır ^[2][3]. Bu nedenle sonuç her zaman kişinin karşı tarafı ve genel tablosu bağlamında değerlendirilir.

Ölçüm ne sıklıkta tekrarlanmalı?

Bu, kişiye ve hedefe bağlıdır. Genel ilke, ilk değerlendirmede başlangıç değerini saptamak ve ardından tedavinin gidişatını görmek için belirli aralıklarla ölçümü tekrarlamaktır ^[1]. Literatürde tek bir ölçümde kaç tekrar yapılacağı ya da ortalama almanın değeri konusunda kanıt karışıktır; bu yüzden tutarlı bir protokol izlemek esastır ^[1][2].

Goniometri ile hangi durumlar izlenir?

Goniometri; donuk omuz, rotator kılıf sorunları, romatoid artrit gibi eklem kısıtlılığı yapan durumlarda; inme veya cerrahi sonrası rehabilitasyonda; ankilozan spondilitte omurga hareketliliğinin izlenmesinde ve ortez planlamasında kullanılır ^[3]. Amaç çoğunlukla işlev kaybını saptamak, tedavi hedefi koymak ve ilerlemeyi objektif izlemektir ^[3].

Hangi durumlarda ölçüm yapılmamalı?

Eklem çıkığı, kaynamamış kırık, hareketin iyileşmeyi bozabileceği cerrahi sonrası dönem ve kemik kırılganlığı/osteoporoz olan bölgelerde zorlayıcı EHA ölçümü kontrendikedir ^[2][3]. Enfeksiyon, şiddetli ağrı, hipermobilite veya instabilite gibi durumlarda ise ölçüm ancak ek önlemlerle ve uygun olduğunda yapılır. Ani veya açıklanamayan hareket kaybında önce hekim/acil değerlendirme gerekir ^[2][3].