Öksürükle tetiklenen baş ağrısı, öksürme, hapşırma, ıkınma, gülme, burun silme veya benzeri basınç artıran hareketlerden hemen sonra başlayan baş ağrısı ataklarını tanımlar. Bu baş ağrısı kısa sürüp kendiliğinden geçebilir; ancak bazı kişilerde altta yatan yapısal bir nedenin işareti de olabilir. [1][2][3][4][5]
Bu nedenle öksürürken baş ağrısı yaşamak her zaman “basit” kabul edilmemelidir. Özellikle ilk kez ortaya çıkmışsa, şiddetliyse, nörolojik belirti eşlik ediyorsa veya giderek artıyorsa değerlendirme gerektirir., [1][2][3][4][5]
Öksürükle tetiklenen baş ağrısı nasıl hissedilir?
Ağrı genellikle ani başlar ve kişi bunu “bir anda saplanan” ya da “patlayıcı” nitelikte tarif edebilir. Bazı ataklar saniyeler içinde sönerken, bazıları birkaç dakika veya daha uzun sürebilir. Ağrı çoğu zaman iki taraflıdır, ancak tek taraflı da olabilir. Hareketin hemen ardından başlaması bu baş ağrısı için ayırt edici ipuçlarından biridir., [1][2][3][4][5]
Baş ağrısı yalnızca öksürükle değil, Valsalva manevrası denen basınç artırıcı durumlarla da tetiklenebilir. Bu yüzden kişi hapşırınca, ıkınınca, ağır kaldırınca veya kahkaha sonrası benzer ağrıyı yaşayabilir. Ağrıya baş dönmesi, dengesizlik, bulantı, uyuşma, görme değişikliği ya da yürümede bozulma ekleniyorsa sekonder neden olasılığı daha dikkatli ele alınmalıdır., [1][2][3][4][5]
Primer ve sekonder tip ne demektir?
Primer öksürük baş ağrısında, ayrıntılı değerlendirme ve görüntüleme sonrasında ağrıyı açıklayacak başka bir beyin hastalığı bulunmaz. Bu tipte ağrı rahatsız edici olabilir ama yapısal bir lezyon saptanmaz. Sekonder öksürük baş ağrısında ise altta yatan bir neden vardır; özellikle posterior fossa bölgesini ilgilendiren yapısal sorunlar, Chiari malformasyonu ve bazı beyin-omurilik sıvısı ilişkili durumlar ayırıcı tanıda önemlidir., [1][2][3][4][5]
Öksürükle gelen baş ağrılarının bir kısmında altta yapısal neden bulunabildiği için nörogörüntüleme önem taşır. Kişinin yaşı, ilk atak zamanı, nörolojik muayene bulguları ve ağrının biçimi, ileri inceleme gereksinimini belirlemede yardımcı olur., [1][2][3][4][5]
Neden olur?
Kesin mekanizma tamamen açıklanmış değildir; ancak öksürme veya ıkınma sırasında kafa içi basınçta ani değişikliklerin ağrıyı tetiklediği düşünülür. Primer tipte bu basınç değişimine duyarlılık rol oynayabilir. Sekonder tipte ise anatomik darlık, beyin omurilik sıvısı akımındaki değişiklik veya başka yapısal bozukluklar basınca karşı hassasiyeti artırabilir., [1][2][3][4][5]
Ağrının tek başına ortaya çıkması kadar, kronik öksürük varlığı da önemlidir. Çünkü sık ve şiddetli öksürük hem baş ağrısını tetikleyebilir hem de yaşam kalitesini bozabilir. Bu nedenle değerlendirmede yalnızca baş ağrısına değil, öksürüğün nedenine de bakılır. Astım, enfeksiyon, reflü veya sigara ilişkili kronik öksürük gibi durumlar ayrıca ele alınmalıdır. [1][2][3][4][5]
Tanı nasıl konur?
Tanıda öykü çok önemlidir. Ağrının tam olarak ne zaman başladığı, her öksürükte olup olmadığı, süresi, eşlik eden nörolojik belirtiler ve daha önce benzer ağrı yaşanıp yaşanmadığı sorgulanır. Primer öksürük baş ağrısı tanısı koyabilmek için, sekonder nedenlerin uygun şekilde dışlanması gerekir., [1][2][3][4][5]
Bu nedenle beyin görüntülemesi, özellikle de manyetik rezonans görüntüleme, birçok olguda istenir. Hekim gerekli görürse ek testler planlayabilir. Ağrı çok yeni başladıysa, “hayatımın en şiddetli baş ağrısı” şeklinde tarif ediliyorsa veya nörolojik bulgular eşlik ediyorsa değerlendirme aciliyet kazanır., [1][2][3][4][5]
Tedavi nasıl yapılır?
Tedavi, primer ya da sekonder olmasına göre değişir. Primer öksürük baş ağrısında bazı hastalarda ataklar seyrektir ve yalnızca izlem yeterli olabilir. Daha sık veya rahatsız edici olgularda hekim bazı ilaçları deneyebilir; literatürde indometazinin sık anılan seçeneklerden biri olduğu bildirilmiştir, ancak her hasta için uygunluğu ayrı değerlendirilmelidir., [1][2][3][4][5]
Sekonder tipte ise tedavinin odağı altta yatan nedeni yönetmektir. Örneğin yapısal bir neden, CSF akım bozukluğu veya başka nörolojik patoloji saptanırsa yaklaşım buna göre değişir. Ayrıca eşlik eden kronik öksürüğün kontrol altına alınması da atakların azalmasına yardımcı olabilir., [1][2][3][4][5]
Ne zaman acil değerlendirme gerekir?
Ani ve çok şiddetli baş ağrısı, görme kaybı, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu, yürüme dengesizliği, bilinç değişikliği, ateş veya boyun sertliği gibi belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Yeni başlayan, giderek sıklaşan ya da öksürük dışındaki zamanlarda da devam eden baş ağrıları da bekletilmemelidir., [1][2][3][4][5]
Öksürükle tetiklenen baş ağrısı bazen iyi huylu bir baş ağrısı tipi olabilir; ancak bu sonuca ancak uygun değerlendirme sonrasında ulaşılabilir. Özellikle ilk atakta kendi kendine tanı koymak yerine nöroloji değerlendirmesi almak daha güvenlidir. [1][2][3][4][5]
Öksürük baş ağrısında neden kendi kendine tanı koymak sakıncalıdır?
Bazı kişiler bu ağrıyı sinüzit, migren ya da “basınç değişikliği” diye yorumlayıp uzun süre önemsemeyebilir. Oysa öksürükle belirgin biçimde tetiklenen ve aniden ortaya çıkan baş ağrısı, sekonder nedenleri dışlamak için değerlendirilmelidir. Özellikle kişi daha önce hiç böyle bir ağrı yaşamamışsa veya ağrı biçimi zaman içinde değişiyorsa, yalnızca ağrı kesici kullanmak doğru yaklaşım değildir., [1][2][3][4][5]
Tanı netleşmeden yapılan gelişigüzel ilaç kullanımı da sorunu maskeleyebilir. Ayrıca eşlik eden kronik öksürük, akciğer veya üst solunum yolu kaynaklı başka bir problemin göstergesi olabilir. Bu nedenle değerlendirme çoğu zaman nöroloji ile birlikte öksürüğün nedenine yönelik ayrıca planlanır., [1][2][3][4][5]
Hangi baş ağrısı özellikleri daha fazla dikkat gerektirir?
Ağrının ilk kez ve çok şiddetli başlaması, birkaç saniyeden uzun sürmesi, gün içinde sık tekrarlaması veya zamanla daha kolay tetiklenir hale gelmesi dikkat gerektirir. Nörolojik bulguların, denge bozukluğunun, kusmanın veya görme değişikliklerinin eşlik etmesi daha acil değerlendirme gerektirir., [1][2][3][4][5]
Uzun süren öksürük neden ayrıca değerlendirilmelidir?
Çünkü öksürüğün kendisi tedavi edilmeden baş ağrısı atakları da sürebilir. Astım, enfeksiyon, reflü, sigara ilişkili hastalıklar ve bazı ilaçlar uzun süren öksürük yapabilir. Bu nedenle öksürük baş ağrısının yönetiminde yalnızca nörolojik nedenleri değil, solunum ve genel tıbbi nedenleri de düşünmek gerekir., [1][2][3][4][5]
Sık Sorulan Sorular
Öksürünce baş ağrısı olması normal mi?
Her zaman normal kabul edilmez. Bazen primer ve nispeten iyi huylu olabilir, bazen de altta yatan yapısal bir neden bulunabilir.
Primer öksürük baş ağrısı ne demektir?
Görüntüleme ve değerlendirme sonrası ağrıyı açıklayan başka bir neden bulunmayan öksürükle tetiklenen baş ağrısıdır.
Hangi durumlar sekonder neden düşündürür?
Nörolojik belirti eşlik etmesi, ağrının çok şiddetli olması, ilk kez ortaya çıkması veya görüntülemede yapısal sorun saptanması sekonder neden düşündürebilir.
Bu ağrı için MR gerekir mi?
Birçok vakada altta yatan nedeni dışlamak için MR değerlendirmesi istenir. Gereklilik klinik duruma göre belirlenir.
Öksürüğü tedavi etmek baş ağrısını azaltır mı?
Eşlik eden kronik öksürük varsa, onu kontrol altına almak atakların sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir.
