Nazofarenks karsinomu, burnun arka kısmı ile boğazın üst bölümünü birleştiren nazofarenks bölgesinden kaynaklanan bir baş-boyun kanseridir. Bu bölge dışarıdan görülemeyen, anatomik olarak derinde yer alan bir alandır; bu yüzden erken belirtiler çoğu zaman sıradan üst solunum yolu sorunlarıyla karışabilir. National Cancer Institute, nazofarenks kanserinin baş-boyun kanserleri içinde özel bir alt grup olduğunu ve tanı-tedavi planının deneyimli ekiplerce yapılması gerektiğini vurgular. [1][2][3][4]
Belirtiler her hastada aynı değildir; ancak boyunda ele gelen kitle en dikkat çekici bulgulardan biridir. Bunun yanında tek taraflı kulakta dolgunluk veya işitme azalması, kulak çınlaması, burun tıkanıklığı, tekrarlayan burun kanaması, boğaz ağrısı ve bazen baş ağrısı görülebilir. Tümör çevre yapılara yayıldığında yüz uyuşması, çift görme veya bazı kafa siniri bulguları da gelişebilir. NCI ve MSD Manual, hastalığın bazen ilk kez boyun lenf bezlerinde büyüme ile fark edildiğini belirtir. [1][2][3][4]
Nazofarenks karsinomu diğer birçok baş-boyun kanserinden bazı yönleriyle ayrılır. Epstein-Barr virüsü ile ilişki, belirli coğrafi bölgelerde ve bazı soy gruplarında daha sık görülme, ayrıca tümör biyolojisinin farklılığı bunlardan birkaçıdır. Ancak bu ilişki, EBV ile karşılaşan herkesin kanser olacağı anlamına gelmez. Risk değerlendirmesi bireyseldir ve çevresel, genetik ve biyolojik etkenler birlikte rol oynar. Bu nedenle “EBV pozitif çıktım, demek ki kanserim” gibi bir yorum doğru değildir; ancak şüpheli belirtiler varsa bu bilgi klinik tabloyla birlikte ele alınabilir. [1][2][3][4]
Tanı süreci genellikle kulak burun boğaz muayenesi, endoskopik inceleme ve biyopsi ile ilerler. Doktor nazofarenksi görerek şüpheli alanlardan örnek alabilir. Tanı doğrulandıktan sonra BT, MR ve gerektiğinde PET/BT gibi görüntülemelerle tümörün yerel yayılımı, lenf bezlerine sıçrayıp sıçramadığı ve uzak metastaz olup olmadığı değerlendirilir. Evreleme, tedavinin bel kemiğidir; çünkü sınırlı hastalıkla ileri evre hastalığın yönetimi aynı değildir. [1][2][3][4]
Nazofarenks karsinomunda tedavi çoğu zaman yalnızca ameliyata dayanmaz. NCI’ye göre radyoterapi temel tedavi araçlarından biridir ve pek çok olguda kemoterapi ile birlikte kullanılır. Cerrahi bazı seçilmiş durumlarda yer alsa da nazofarenksin anatomik yerleşimi nedeniyle çoğu hastada ana yaklaşım radyoterapi ve/veya kemoradyoterapidir. Son yıllarda bazı olgularda immünoterapi de tedavi seçenekleri arasına girmiştir. Tedavi seçimi tümör evresi, genel sağlık durumu, eşlik eden hastalıklar ve daha önce alınan tedavilere göre kişiselleştirilir. [1][2][3][4]
Tedavi planı çok disiplinli olmalıdır. Çünkü nazofarenks; solunum, yutma, konuşma, işitme ve beslenme ile ilişkili karmaşık bir bölgedir. Onkolog, radyasyon onkoloğu, KBB cerrahı, diyetisyen, konuşma-yutma terapisti ve gerektiğinde diş hekimi aynı planın parçası olabilir. Tedavi sırasında mukozit, yutma güçlüğü, ağız kuruluğu, kilo kaybı, işitme sorunları ve yorgunluk gibi yan etkiler ortaya çıkabilir. Bu nedenle başarı yalnızca tümörü küçültmekle değil, tedavi sürecini güvenli ve sürdürülebilir biçimde yönetmekle de ilgilidir. [1][2][3][4]
Takip dönemi en az ilk tedavi kadar önemlidir. Nazofarenks karsinomunda hem hastalığın nüksü hem de tedaviye bağlı geç yan etkiler izlenmelidir. Kilo kaybı, işitme değişikliği, yutma sorunları, boyunda yeni kitle, burun kanaması veya yeni nörolojik belirtiler takipte ciddiyetle ele alınır. Hastaların bir kısmında psikososyal etkiler de belirgindir; özellikle uzun süren tedavi, beslenme güçlükleri ve görünmeyen ama hissedilen yorgunluk yaşam kalitesini etkileyebilir. Bu yüzden izlem sadece görüntüleme randevusu değil, bütüncül bakımın devamıdır. [1][2][3][4]
Ne zaman doktora başvurulmalı sorusu bu hastalıkta çok önemlidir. Boyunda geçmeyen kitle, tek taraflı kulak dolgunluğu veya işitme kaybı, açıklanamayan tekrarlayan burun kanaması, inatçı burun tıkanıklığı ve yüzde uyuşma gibi belirtiler birkaç haftayı aşıyorsa değerlendirme yapılmalıdır. Bu yakınmaların çoğu iyi huylu nedenlerle de oluşabilir; fakat özellikle birlikte görülmeleri veya tek taraflı olmaları daha dikkatli yaklaşım gerektirir. Erken değerlendirme, daha sınırlı evrede tanı alma şansını artırabilir. [1][2][3][4]
Nazofarenks karsinomu nadir sayılabilecek bir kanserdir; ancak sinsi gidişi nedeniyle fark edildiğinde ileri evrede olabilir. Bu durum korkutucu görünse de her hastanın seyri aynı değildir ve güncel tedavi seçenekleriyle önemli bir kısmında etkili kontrol sağlanabilir. Güvenilir bilgiye ulaşmak, internetteki dağınık ve korkutucu anlatılardan uzak durmak ve uzman ekiple planlı ilerlemek bu süreçte özellikle değerlidir. [1][2][3][4]
Bu hastalıkta erken tanının zor olmasının bir nedeni de belirtilerin parçalı görünmesidir. Bir hasta KBB’ye kulak dolgunluğuyla, başka biri boyundaki beze ile, bir diğeri burun tıkanıklığıyla başvurabilir. Şikâyetler farklı uzmanlık alanlarına dağılabildiği için bütüncül öykü almak kritiktir. Birkaç hafta içinde düzelmeyen ve tek taraflı özellik taşıyan belirtilerin bir arada düşünülmesi, gereksiz gecikmeyi azaltabilir. [1][2][3][4]
Kulak yakınmalarının neden önemli olduğunun ayrıca altı çizilmelidir. Nazofarenks bölgesi östaki tüpünün ağzına yakın olduğu için bu alandaki tümörler orta kulağın havalanmasını bozabilir ve özellikle erişkinde tek taraflı işitme azalması, dolgunluk hissi veya tekrarlayan sıvı birikimi ile ortaya çıkabilir. Bu nedenle erişkinde açıklanamayan tek taraflı kulak sorunları yalnızca “kulak iltihabı” olarak düşünülmemeli; özellikle eşlik eden boyun kitlesi veya burun yakınmaları varsa nazofarenks de değerlendirilmelidir. [1][2][3][4]
Özetle nazofarenks karsinomu; boyunda kitle, kulak belirtileri ve burun yakınmalarıyla kendini gösterebilen, biyolojisi özel bir baş-boyun kanseridir. Tanı biyopsi ile doğrulanır; tedavi ise çoğu zaman radyoterapi temelli ve multidisipliner biçimde planlanır. Şüpheli belirtiler varsa kişisel KBB ve onkoloji değerlendirmesi geciktirilmemelidir. [1][2][3][4]
SSS
Nazofarenks karsinomu en çok hangi belirtiyle fark edilir?
Boyunda ele gelen kitle sık dikkat çeken ilk bulgulardandır. Bunun yanında tek taraflı kulak dolgunluğu, işitme azalması, burun tıkanıklığı ve burun kanaması da görülebilir.
EBV enfeksiyonu varsa mutlaka nazofarenks kanseri olur mu?
Hayır. EBV ile ilişki bulunması, herkesin kansere dönüşeceği anlamına gelmez. Risk değerlendirmesi belirtiler ve klinik bulgularla birlikte yapılır.
Tanı nasıl konur?
KBB muayenesi, endoskopik inceleme ve biyopsi temel tanı araçlarıdır. Görüntüleme yöntemleri ise evrelemeyi ve yayılımı değerlendirmede kullanılır.
Tedavide ameliyat şart mı?
Her zaman değil. Nazofarenks karsinomunda radyoterapi ve kemoradyoterapi çoğu zaman ana tedavi yaklaşımıdır; cerrahi seçilmiş durumlarda gündeme gelir.
Hangi durumda acil değerlendirme gerekir?
Hızla büyüyen boyun kitlesi, ciddi burun kanaması, görme değişikliği, yüz uyuşması veya yutma-solunum güçlüğü varsa hızlı değerlendirme gerekir.
