Üst Endoskopi Nedir? Hangi Durumlarda Yapılır?
Üst endoskopi, yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının ilk kısmını incelemek için ağızdan ince, ışıklı ve kameralı bir tüp ile yapılan işlemdir. Tanı koymanın yanı sıra biyopsi alma veya bazı kanama odaklarına müdahale etme gibi tedavi amaçlı uygulamalara da yardımcı olabilir. [1][2][3][4]
Üst endoskopi; tıbbi literatürde upper GI endoscopy veya EGD olarak da anılır ve sindirim sisteminin üst bölümünü doğrudan görmeye yarar. Doktor, kamera bulunan esnek bir tüpü ağızdan ilerleterek yemek borusunu, mideyi ve duodenum denilen ince bağırsağın ilk kısmını değerlendirir. Bu yöntem yalnızca görüntü sağlamaz; gerekli görülürse biyopsi alınmasına, dar alanların genişletilmesine, yabancı cisim çıkarılmasına veya belirli kanama odaklarına müdahale edilmesine de imkân tanır. Bu nedenle üst endoskopi, hem tanısal hem girişimsel değeri olan önemli bir işlemdir. [1][2][3][4]
Doktorlar bu işlemi; yutma güçlüğü, uzun süren reflü yakınması, açıklanamayan üst karın ağrısı, mide ülseri şüphesi, kanama bulguları, kansızlık, inatçı bulantı-kusma veya biyopsi gerektiren mukozal değişiklikler gibi durumlarda isteyebilir. Bazı hastalarda tedaviye yanıtı izlemek veya daha önce saptanmış bir lezyonu kontrol etmek için de uygulanır. İşlemin yapılma gerekçesi hastadan hastaya değişir; bu nedenle sonuçların anlamı da işleme hangi klinik sorunun yol açtığına göre şekillenir. [1][3][5][6]
İşlem öncesi hazırlık nasıl olur?
Üst endoskopi öncesinde genellikle belirli bir süre açlık gerekir; çünkü midenin boş olması görüntü kalitesini artırır ve kusma/aspirasyon riskini azaltır. Kullanılan ilaçlar, kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları, alerjiler ve daha önce sedasyonla ilgili yaşanan sorunlar önceden sağlık ekibine bildirilmelidir. Bazı hastalarda takma diş, ağız içi protez veya gevşek dişler de önem taşır. İşlemin yalnızca bir “kamera görüntülemesi” olmadığı, sedasyon veya biyopsi ihtimaline göre planlandığı unutulmamalıdır. [1][2][3]
Hazırlığın ikinci önemli kısmı, işlemden ne bekleneceğinin anlaşılmasıdır. Hastaya neden endoskopi yapıldığı, biyopsi alınıp alınmayabileceği, sedasyon kullanılıp kullanılmayacağı ve olası riskler anlatılır. Biyopsi alınması, mutlaka kanser anlamına gelmez; çoğu zaman iltihap, çölyak, Helicobacter pylori veya başka mukozal değişiklikleri değerlendirmek için istenir. Özellikle kan sulandırıcı kullanan, ileri akciğer ya da kalp hastalığı olan kişilerde kişisel risk değerlendirmesi daha dikkatli yapılır. [1][5][6]
Üst endoskopi sırasında neler olur?
İşlem sırasında boğaza lokal uyuşturucu sprey uygulanabilir ve birçok merkezde rahatlatıcı sedasyon verilir. Ardından ağızlık yerleştirilir ve endoskop ağızdan ilerletilir. Bu sırada kişi boğulmaz; çünkü endoskop yemek borusundan geçer, soluk borusundan değil. Yine de ilk birkaç saniyede öğürme hissi, basınç veya yabancı cisim varmış hissi olabilir. İşlem sırasında alınan hava veya karbondioksit nedeniyle şişkinlik hissedilebilir. Tüm süreç çoğu zaman kısa sürer; ama biyopsi, polip çıkarımı veya başka müdahaleler yapılırsa süre uzayabilir. [1][2][3][8]
İşlem sonrasında sedasyon kullanıldıysa bir süre gözlem gerekebilir. Aynı gün araç kullanılmaması ve refakatçi planlanması sık önerilen noktalardır. Boğazda hafif ağrı, geğirme, kısa süreli şişkinlik veya yorgunluk hissi görülebilir. Eğer biyopsi alındıysa sonuç hemen çıkmaz; patoloji değerlendirmesi için ek süre gerekir. “Endoskopi temiz” ifadesi de her durumda tamamen sorunsuzluk anlamına gelmez; bazen şikâyete göre reflü, fonksiyonel bozukluk veya mikroskobik düzeyde hastalıkların ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir. [1][2][3]
Riskler ve olası komplikasyonlar
Üst endoskopi yaygın yapılan ve genel olarak güvenli kabul edilen bir işlemdir. Bununla birlikte her girişimde olduğu gibi küçük de olsa risk taşır. Boğaz ağrısı ve geçici şişkinlik sık görülebilen hafif yan etkilerdir. Daha ciddi fakat daha nadir riskler arasında sedasyona bağlı sorunlar, biyopsi veya girişim sonrası kanama, enfeksiyon ve sindirim sistemi duvarında delinme sayılır. Risk düzeyi, işlemin yalnızca tanısal olup olmamasına, biyopsi veya tedavi amaçlı müdahale yapılıp yapılmamasına ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir. [1][2][5][6]
Acil değerlendirme gerektiren belirtiler arasında işlem sonrasında artan göğüs ağrısı, şiddetli karın ağrısı, nefes darlığı, kusmukta belirgin kan, siyah dışkı, yüksek ateş veya yutmanın giderek zorlaşması yer alır. Bu bulgular sık değildir; ancak görüldüğünde beklemek doğru olmaz. Özellikle ülser, varis kanaması veya darlık gibi sorunlarda üst endoskopi tanıdan öte tedavi sürecinin parçası olabilir. Bu nedenle işlem sonrası öneriler ve ilaç düzenlemeleri dikkatle izlenmelidir. [1][3][5]
Sonuçlar nasıl yorumlanır?
Endoskopi raporunda gastrit, özofajit, ülser, polip, darlık, hiatal herni, Barrett özofagusu veya normal mukoza gibi ifadeler yer alabilir. Bu tanımların klinik önemi aynı değildir ve çoğu zaman biyopsi sonucu ile birlikte değerlendirilir. Örneğin hafif gastrit bulgusu ile ciddi ülser kanaması aynı ağırlıkta değildir. Benzer şekilde normal görünümlü bir mukozada bile bazen mikroskobik inceleme tanı koydurabilir. Bu nedenle üst endoskopi sonucu, patoloji raporu ve hastanın belirtileri birlikte ele alınmalıdır; internetten tek başına rapor yorumlamak gereksiz kaygıya yol açabilir. [1][3][4][5]
Üst endoskopi sonucu ve takip planı, işlemin neden yapıldığına bağlı olarak değişir; bu yüzden kişisel değerlendirme için işlemi planlayan hekimle görüşmek en güvenli yaklaşımdır. [1][3]
SSS
Üst endoskopi ile gastroskopi aynı şey mi?
Pratikte çoğu zaman evet. Üst endoskopi, ağızdan girilerek yemek borusu, mide ve duodenumun incelenmesini anlatır; gastroskopi ifadesi de halk arasında benzer anlamda kullanılır. [1][3][4]
Üst endoskopi ağrılı mıdır?
Birçok kişi işlemi sedasyon veya boğaz uyuşturma ile tolere eder. Öğürme hissi olabilir, fakat ciddi ağrı beklenmez. [1][2][3]
Biyopsi alınması kanser anlamına mı gelir?
Hayır. Biyopsi; iltihap, ülser, çölyak, Helicobacter pylori veya başka mukoza değişikliklerini değerlendirmek için de sık alınır. [1][5]
İşlemden sonra aynı gün eve gidilir mi?
Çoğu tanısal işlemden sonra evet; ancak sedasyon kullanıldıysa kısa gözlem ve o gün araç kullanmama önerisi yaygındır. [1][2][3]
Endoskopi normal çıkarsa şikâyetler yine de sürebilir mi?
Evet. Bazı yakınmalar fonksiyonel bozukluklar, reflü veya mikroskobik düzeyde durumlarla ilişkili olabilir ve ek değerlendirme gerekebilir. [1][5][6]
zar alanı önerisi:** Medikal editör
- ·Tıbbi gözden geçiren alanı önerisi: Gastroenteroloji uzmanı
KAYNAK LİSTESİ
- ·NIDDK: Upper GI Endoscopy. 2025 https://www.niddk.nih.gov/health-information/diagnostic-tests/upper-gi-endoscopy
- ·MedlinePlus: Endoscopy. 2024 https://medlineplus.gov/endoscopy.html
- ·MedlinePlus Medical Encyclopedia: EGD - esophagogastroduodenoscopy. 2023 https://medlineplus.gov/ency/article/003888.htm
- ·NCI Dictionary: Upper gastrointestinal endoscopy. 2025 https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/upper-gastrointestinal-endoscopy
- ·Park KS. Introduction to Starting Upper Gastrointestinal Endoscopy. 2015 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4522417/
- ·AHRQ Effective Health Care: Endoscopy. 2026 https://effectivehealthcare.ahrq.gov/health-topics/endoscopy
