Fatih Fizik Tedavi: Seanslar Tarihi Yarımadada Evde Yapılıyor

Fatih'te fizik tedavi: kısa cevap

Fatih'te fizik tedavi arayan birinin klinik adresi bulmasına gerek yoktur: seansların tamamı danışanın oturduğu dairede yürütülür. FizyoArt'ın tarihi yarımadada bir polikliniği bulunmuyor; hizmeti sorumlu fizyoterapist Muhammet Sadıç yürütüyor ve randevu saatinde çalan kapı sizinki oluyor. Ölçüm de, programın kurgusu da o evin merdiveni, eşiği ve banyosu üzerinden yapılır — böylece Aksaray'a ya da başka bir semte gidip gelme yükü baştan ortadan kalkar. Rehabilitasyon, Dünya Sağlık Örgütü'nün tanımıyla, bir kişinin gündelik yaşamdaki işlevini yeniden kullanılabilir hâle getirmeyi amaçlayan bakım alanıdır; Fatih'in eski dokusunda o işlevin gerçekten sınandığı yer çoğu zaman dairenin kendisidir. WHO Rehabilitation

Tarihi yarımadanın dokusu tedaviyi neden değiştiriyor

Fatih, İstanbul'un Avrupa yakasında tarihi yarımadanın tamamını kaplayan ilçedir. Yaklaşık 15,6 kilometrekarelik yüzölçümüne 400 binin üzerinde kişi yaşar; yani ilçe hem küçük hem yoğundur. Kuzeyde Eyüp, kuzeybatıda Bayrampaşa, batıda Zeytinburnu ile komşudur; güneyde Marmara Denizi, kuzeydoğuda ise Haliç kıyısı yer alır. Sarayburnu'ndan Yedikule'ye uzanan sahil şeridiyle Cibali, Fener, Balat ve Ayvansaray'a uzanan Haliç kıyısı arasında 57 mahalle bulunur.

Bu coğrafyanın rehabilitasyon açısından ilk sonucu yapı stokudur. Fatih'in mahalle dokusunun önemli bölümü, İstanbul'un yeni yerleşim bölgelerindeki site düzeninden tamamen farklıdır: dar ve çoğu yerde eğimli sokaklar, birbirine bitişik apartmanlar, sokağa doğrudan açılan dik ve dar merdivenli girişler. Balat, Fener ve Ayvansaray gibi Haliç'e bakan yamaç mahallelerde sokağın kendisi bir yokuştur. Karagümrük, Şehremini ve Kocamustafapaşa çevresindeki apartmanların birçoğunda asansör yoktur; olduğu yerlerde de kabin genellikle yürüteç veya tekerlekli sandalye alacak genişlikte değildir. Eski yapı stokunda basamak yüksekliği aynı bina içinde bile değişebilir; bir sahanlıkta alışılan adım bir üst katta tutmaz, bu da yorulmuş bir bacağın en çok takıldığı yerdir.

Bunun pratik anlamı şudur: kalça protezi olmuş ya da inme sonrası tek taraflı kuvvet kaybı yaşayan bir kişi için "eve gitmek" ile "kliniğe gitmek" arasındaki fark, bir taksi mesafesinden çok daha büyüktür. Dar sokakta aracın kapının önüne yanaşamadığı, girişte üç dört basamağın bulunduğu, merdiven boşluğunun iki kişinin yan yana çıkmasına izin vermediği bir binada haftada üç kez dışarı çıkıp dönmek, tedavinin kendisinden ağır bir yüktür. Uygulamada bu yük seans atlamayla, seans atlama da programın yarıda kalmasıyla sonuçlanır. Oysa bu işte tek bir şey belirleyicidir: programın hiç kesilmeden sürdürülebilmesi.

İkinci sonuç ulaşımla ilgilidir. Fatih, kâğıt üzerinde İstanbul'un en iyi bağlanan ilçelerinden biridir: raylı sistem ilçenin içinden geçer, şehrin büyük aktarma noktalarından biri ilçe sınırları içinde kalır ve şehir merkeziyle bağlantı güçlü görünür. Ancak bu ağ, ayakta durmakta zorlanan biri için avantaja dönüşmez; çünkü asıl sorun hattın kendisi değil, hatta ulaşana kadar yürünen son birkaç yüz metredir. Kapıdan çıkmak, eğimli sokağın başına varmak, aradaki merdivenleri inip çıkmak ve aktarma için yürümek sağlıklı biri için önemsizdir; denge sorunu olan biri içinse günün en riskli dakikalarıdır. İlçenin ana arterlerindeki yoğun trafik de gidiş-dönüş süresini öngörülemez kılar; kısa bir seans için ayrılan zamanın çoğunu yolun kendisi yer.

Üçüncü sonuç sağlık hizmetlerine yakınlıkla ilgilidir. Cerrahpaşa'daki üniversite hastanesi ilçe sınırları içindedir ve Fatih'te yaşayan birçok kişi ameliyat ile akut tedavi sürecini kendi ilçesinde geçirir. Ne var ki hastanede başlayan süreç taburculukla bitmez; rehabilitasyonun asıl yükü eve dönüldükten sonraki haftalarda taşınır. Kalça ve diz protezi sonrasında rehabilitasyonun taburculuk sonrasında sürdürülmesi ulusal rehberlerin kapsamındadır. NICE NG157 Joint replacement

Evde fizyoterapi hangi tablolarda uygulanır

Uygulama alanı kabaca üç kümede toplanır. Ortopedik kümede kalça ve diz protezi, kırık sonrası hareketsiz kalmış bir uzuv, omuz ve el cerrahisi, bel ile boyun kaynaklı ağrılar yer alır; buradaki iş çoğunlukla hareket açıklığını geri getirmek ve yükü kademeli biçimde arttırmaktır. Nörolojik kümede inme, Parkinson, MS ve sinir yaralanmaları vardır; ağırlık, bozulmuş hareket düzeninin yeniden öğretilmesine kayar. Üçüncü küme yaşa bağlı gerileme, uzun yatak istirahati sonrası kondisyon kaybı ve tekrarlayan düşmelerdir. Fatih'te bu üç kümenin ortak paydası çoğu kez aynı noktada düğümlenir: kişi daire içinde idare edebilse bile bina girişindeki basamakta veya yokuş sokakta takılır.

Kimler için uygun

• ·İlçe içindeki bir hastaneden taburcu olup evine dönenler. Kalça, diz protezi ya da kırık cerrahisi sonrasında hareket açıklığı, kuvvet ve yürüme çalışması taburculuk gününde bitmez; Fatih'te bu haftaların önemli bölümü, ameliyatın yapıldığı hastaneyle aynı ilçedeki bir dairede geçer.
• ·Merdiveni yüzünden sokağa inemez hâle geldiği için kliniğe düzenli gidemeyenler. Karagümrük, Şehremini ve Haliç yamacındaki mahallelerde asansörsüz bir giriş, kliniğe düzenli gidip gelmeyi tek başına zorlaştırır; evde çalışıldığında aynı merdiven engel olmaktan çıkıp programın hedefi hâline gelir.
• ·İnme (felç) geçirmiş, kol-bacak kullanımı ve yürüyüşü etkilenmiş kişiler. İşlevin geri kazanılması için düzenli ve hedefe yönelik bir rehabilitasyon önerilir. NICE NG236 Stroke rehabilitation in adults
• ·Düşme yaşamış ya da düşme riski taşıyan büyükler. İleri yaşta yaralanmaların başında düşmeler gelir; kuvvet ve denge çalışması da korunmanın bilinen yollarındandır. Girişin dar, sahanlığın kısa, tırabzanın gevşek olduğu bir binada bu risk ayrıca büyür. CDC Older Adult Falls
• ·Uzun süre yatakta kaldığı için kondisyonu ve kas kütlesi gerilemiş kişiler.

Kimler için uygun değil

Bu hizmetin sınırları vardır ve bunları baştan söylemek gerekir. Hastane ortamı, sürekli izlem ya da eve taşınamayan cihazlarla yapılan uygulamalar kapsam dışındadır. Cerrahınız yük vermeyi veya belirli hareketleri geçici olarak yasakladıysa, o kısıt kalkana kadar program başlatılmaz. Nedeni henüz araştırılmamış yeni bir ağrı ya da güç kaybı, fizyoterapinin değil önce hekim muayenesinin konusudur. Dengelenmemiş tansiyon, kontrol altına alınmamış kalp-damar veya solunum tablosu varken de seans planlanmaz. Ateş, aktif enfeksiyon ya da ameliyat izinde kızarıklık, akıntı, şişlik gördüğünüzde randevu ertelenir. Kısacası çerçeveyi hekiminizin koyduğu tanı ve verdiği kısıtlar çizer; buradan tanı da ilaç önerisi de çıkmaz.

İlk değerlendirme evde nasıl yapılır

İlk gelişte tedavi uygulanmaz; o randevunun işi ölçmektir. Önce elinizdeki ameliyat notu, hekim raporları, görüntüleme çıktıları ve varsa yük verme kısıtları okunur. Sonra muayene sırası gelir: eklemlerin ne kadar açıldığı, kasların ne kadar kuvvet üretebildiği, ağrının hangi hareketle ortaya çıktığı, ayakta dengenin ne kadar korunabildiği ve yürüyüşün nerede bozulduğu tek tek kayda geçer.

Bunun yanında evin kendisi değerlendirilir; Fatih'te bu bölüm çoğu ilçeye göre daha belirleyicidir. Bina girişindeki basamak sayısı, merdiven genişliği ve korkuluğun sağlamlığı, sahanlıkların derinliği, daire içindeki eşikler, banyo girişi, yatak yüksekliği ve tutunma noktaları tek tek görülür. Evin koşulları varsayılmaz; yerinde ölçülür. Evin içinde yapılacak basit düzenlemeler de düşmeye karşı alınabilecek önlemlerin başında sayılır. NIA Falls and fractures in older adults

Randevunun sonunda haftada kaç seans yapılacağı gerçekçi biçimde konuşulur ve hedefler ölçülebilir cümlelerle yazılır. Fatih'te bu cümleler genellikle binanın kendisiyle ilgilidir: "girişteki basamakları korkuluğa tutunarak inebilmek", "sokağın başındaki yokuşu tek molayla çıkabilmek", "mutfaktan banyoya baston kullanmadan gidebilmek" gibi.

Bir seansta neler yapılıyor

Ziyaret kısa bir kontrolle açılır: önceki seanstan bu yana ağrının, şişliğin ve gece uykusunun nasıl gittiği sorulur, gerekiyorsa bir eklem açısı yeniden ölçülür. Ardından dokuyu çalışmaya hazırlayan bölüm gelir — yumuşak doku çalışması, manuel teknikler ve eklem hareket açıklığı uygulamaları burada yer alır. Seansın gövdesini egzersiz oluşturur: kuvvetlendirme, ağırlık aktarma ve denge çalışmaları, yürüyüş eğitimi, tabloya göre solunum çalışması ve hareketin yeniden öğretilmesini hedefleyen nöromusküler çalışma. Fatih dairelerinde bu bölüm koridorun uzunluğuna, sahanlığın genişliğine ve binanın kendi merdivenine göre kurgulanır; transfer ve basamak çalışması çoğu programda erken sıraya girer. Kapanışta eğitim vardır: o gün ne çalışıldığı, hangi hareketin neden seçildiği ve ara günlerde nelerin izleneceği danışana, varsa bakım verene anlatılır.

Seans sıklığı ve program süresi neye göre belirlenir

Herkese uyan bir takvim yoktur. Sıklığı belirleyen başlıklar bellidir: tanı, ameliyatın veya olayın üzerinden geçen süre, hekimin koyduğu yük verme kısıtı, başlangıçtaki kuvvet ve denge düzeyi, eşlik eden hastalıklar, evde destek olabilecek birinin bulunup bulunmaması ve kişinin yorgunluk eşiği. Erken dönemde ziyaretler genelde daha sık tutulur; kişi kendi programını güvenle sürdürebildikçe aralık açılır ve fizyoterapistin rolü giderek denetleyici hâle gelir. Sıklık bir kez belirlenip sabitlenmez — ara ölçümler beklenenin gerisinde kaldığında da, beklenenden hızlı ilerlediğinde de yeniden düzenlenir. Bu yüzden buradan "şu kadar seansta şu sonuç" biçiminde bir sayı çıkmaz.

Evde hangi ekipman kullanılıyor

Çalışma taşınabilir malzemeyle yürür: farklı dirençlerde elastik bantlar, küçük el ve bilek ağırlıkları, denge minderi, eklem açısını ölçmek için gonyometre ve kişinin zaten kullandığı baston, koltuk değneği ya da yürüteç. Bunların yanında evin kendisi ekipmandır — oturup kalkma çalışması yemek masasının sandalyesiyle, ağırlık aktarma tezgâha tutunarak, basamak çalışması binanın kendi merdiveniyle yapılır. Özel cihazın şart olmamasının nedeni de budur: hedeflenen beceri o eşikte ve o merdivende kullanılacaksa, çalışmanın aynı koşulda yapılması yöntemin eksiği değil tercihidir. Fatih'in dar sahanlıkları düşünüldüğünde büyük cihaz zaten çoğu binaya sokulamaz.

Süreç nasıl ilerler

Ziyaretler önceden kararlaştırılan gün ve saatlerde, danışanın adresinde tutulur. Her ziyarette ne çalışıldığı ve neyin değiştiği yazıya geçer; belirli aralıklarla baştaki ölçümler yeniden alınır ve tablo durağanlaştıysa program yeniden kurgulanır.

Seans aralarında yapılacaklar yazılı bir ev programına dökülür; bu programın doğru uygulanıp uygulanmadığı yerinde izlenir. Evde bakım veren yakınlara ise transfer ve destekli yürüyüş uygulamalı olarak gösterilir. Program ilerleyip çalışma ev dışına taştığında kişinin kendi sokağındaki eğim ve kaldırım koşulları kademeli olarak eklenir; hedef zaten o sokakta güvenle yürüyebilmektir. Sürecin adım adım dökümü hizmet sürecimiz sayfasında, İstanbul genelindeki kapsamımız ise evde fizik tedavi hizmetimiz sayfasındadır.

Ne kadar yol alınacağı kişiden kişiye, tanıdan tanıya ve baştaki düzeye göre başkalaşır. Bu yüzden hiçbir aşamada sonuç taahhüdü ya da iyileşme sözü verilmez; söylenebilecek tek dürüst şey, hedefin ne olduğunu ve nasıl ölçüleceğini açıkça paylaşmaktır.

İlerleme hangi ölçütlerle izlenir

İlerleme izlenimle değil, tekrar tekrar alınabilen ölçütlerle takip edilir. Kayda geçenler arasında eklem hareket açıklığının derece cinsinden değişimi, kas kuvvetinin derecelendirilmesi, ara vermeden yürünebilen mesafe, desteksiz ayakta kalınabilen süre, oturup kalkma tekrarı ve ağrının kişinin kendi puanlamasıyla seyri bulunur. Fatih'te listeye çoğu zaman binaya özgü bir ölçüt eklenir: korkuluğa tutunarak çıkılabilen basamak sayısı, giriş kapısına inip dönmenin kaç dakika sürdüğü ya da yokuşun ne kadarının molasız yürünebildiği. Bu ölçüm iki yönlü çalışır — sayılar iyileşiyorsa yük arttırılır, yerinde sayıyorsa yöntemin kendisi ve hedefin gerçekçiliği yeniden tartışılır.

Ev egzersiz programının rolü

Bir haftanın büyük bölümü fizyoterapistin evde bulunmadığı saatlerden oluşur; kazanımın belirleyici kısmını da o saatlerdeki tekrarlar üretir. Ev programı bu boşluğu doldurmak için yazılır: hangi hareketlerin seçildiği, nasıl yapıldığı ve hangi belirtide durulup danışılması gerektiği yazılı olarak bırakılır, bir sonraki ziyarette uygulanışı yerinde izlenir ve gerekirse sadeleştirilir. Programın uygulanabilir olması, kapsamlı olmasından önemlidir; kişinin gününe sığmayan bir liste kâğıt üstünde kalır. Dairelerin küçük, koridorların kısa olduğu bir dokuda hareketlerin dar alanda ve ek malzeme gerektirmeden yapılabilmesi ayrıca gözetilir.

Fatih'te hizmet verilen alanlar

Fatih'in tamamına hizmet verilir. Sık gidilen semtler arasında Aksaray, İskenderpaşa, Cerrahpaşa, Kocamustafapaşa, Yedikule, Silivrikapı, Topkapı, Karagümrük, Şehremini, Cibali, Fener, Balat, Ayvansaray, Sultanahmet ve Küçük Ayasofya bulunur. Adresinizin dar sokakta olması, binada asansör bulunmaması ya da girişte basamak olması hizmete engel değildir; bunlar randevu öncesinde sorulur ve seans buna göre planlanır.

Ne zaman önce acil tıbbi yardım gerekir

Aşağıdaki durumlarda fizyoterapi randevusu almayın; doğrudan acil tıbbi yardıma başvurun veya hekiminize danışın:

• ·Yüzde kayma, tek kolda ani güçsüzlük, konuşmada bozulma. Bunlar inme belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir. NHS Stroke symptoms
• ·Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı, baygınlık hissi.
• ·Düşme sonrası şiddetli ağrı, şekil bozukluğu veya ayağa basamama.
• ·Ameliyat bölgesinde kızarıklık, akıntı, şişlik veya ateş.
• ·Yeni başlayan idrar-gaita kontrol kaybı ya da bacaklarda ilerleyen uyuşma.
• ·Geceleri artan, dinlenmeyle geçmeyen ve açıklanamayan ağrı.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesinin yerine geçmez. Fizyoterapi tıbbi değerlendirmenin yerini almaz, onun üzerine kurulur.